Facebook Twitter Google +1     Admin

2017-12-14 - ASTEBURURAKOA BLOGEAN

NEGU GIRO GORDINA BAINA IGANDEAN ATERI

 

AZALPEN OROKORRA: BI EGUNETAKO KASKARRALDI NABARMENA GIROA DEZENTE PETRALDUAZ. HAIZEA LEKU TXARRETIK, ZAKAR ANTZEAN ETA TENPERATURA BEHERANTZ. ZAPARRADA MARDULAK TXINGORRA TARTEAN DUTELA. MENDIETAN ELURRA. IGANDEAN SEKULAKO HOBEKUNTZA.

 

2017-12-15 (ostirala): KAXKARTU EGINGO DA EGURALDIA

Isobarek jita aldatuz, itsasaldetiko erasoa bidaliko dute giroa dezente petralduaz. Prezipitazioak ugari eta mendietan elurra tenperatura dezente jaitsiz. Zaparradak ugari txingorra ere tartean izango dutelarik. Itsaso txarra eta haizea mugitu ipar mendebaldetik. Horrela giroa asko kaskartuko da batez ere ipar partean baina hegoaldean ere igarriko da eraso honen eragina. Beraz, negu giroa gaur eta bihar.   

2017-12-16 (larunbata): ATZOKO ERASOAREN JARRAIPENA

Euri giroan, ekaitz tankerako zaparrada potoloak eta kazkabarra botaz. Prezipitazio mardulenak goiz partean izango dira eta arratsaldean arintze aldera. Tenperatura atzoko moduan fresko samar. Mendietan zaparradak elurretan izango dira. Haizea ipar mendebaldetik pixka bat mugituaz eta giroa asko mikaztuz. Gaur ere ipar partea gehiago gaztigatuko du baina hegoaldean ere ziertzo haizeak petral mantenduko du giroa. Oro har iluntzerako hobetzeko joera sumatuko zaio.

2017-12-17 (igandea): EPELDU EZINEAN BAINA ATERI ETA TXUKUN

Hobekuntza nabarmena gauzatuko da gaur ekialdetiko haize leunarekin. Egunsentian motel samar baina segituan argitu eta txukun geratuko da eguzkia ere bistaratuko delarik. Tenperatura ez da asko igoko baina beste tankera bat hartuko du eguraldiak. Antizikloiaren meritua izango da hobekuntza hau baina horrekin betikoa, goizeko ihintzak eta ganduak ugalduko dira. Ateriak  eta dotoreziak asko irabaziko dute. Gau luze hauekin goizetan hotz eta eguzkiaren bisita estimatzekoa.

 

 

 

14/12/2017 08:48 joxelanda Enlace permanente. sin tema No hay comentarios. Comentar.

ABENDUA EDO LOTAZILA

2016.eko  ABENDUrako  ARTIKULOA

Abendua edo lotazila, kanpoa edo landa lotan dagoen hila, alegia. Lehengoan azaroa neguaren ataria esaten genuen, baina oraingoan neguaren atariko atea ere bai, alajaina. Naturak orain bai hartzen duela itxura kaskarra, izan ere munduak eta eguzkiak beren ibilbideak dauzkate eta elkarren arteko kokapena aldakorra da. Mugimendu horiek ez dira zeharo borobilak edo egokiak, gure ustetan, baina txintxo demonio jarraitzen dute mendez-mende milimetro bat ere okertu gabe. Unibertsoaren barnean punttu txiki-txiki bat besterik ez da gure mundu kankailu hau; auskalo noiz hasi eta nola bilakatu den denboraren joanean. Bolatxo honen azala da guretzat garrantzizkoa, bere itsaso, lur, eguratsa eta guzti bizitza bermatzen baitu; espezie ta itxura askotako bizidunak daude bertan eta sekulako dinamika denen artean.

Munduaren sorrerari eta eraketari begiratuta denboraren buztanaren azkeneko puntan sortu zen gizadia. Beste hainbat bizidun izango ziren aurretik, noski, txikiak eta handiak, uretakoak ala lur lehorrekoak; baita landareak eta abereak ere. Hasiera haietako arrasto garbirik aurkitu ezin den arren, zientzialariek asmatzen dituzte zenbait teoria eta uste.

Espezie batzuk desagertu dira, baita beste batzuk sortu eta agertu ere; sailkatu gabeak ere oraindik asko izango dira, zalantzarik gabe. Baina espezie garrantzizkoena gizakia izango da, gure ustez behintzat; besteei galdetzerik ez dugunez… Pixkanaka, baina etengabe, ugaltzen joan den espezie bat da gizakia, sarriegi elkar akabatzen saiatu den arren. Zazpi mila milioira iritsita egongo omen da gizabanakoen kopurua, alajaina. Asko da baina, nire ustez, badago oraindik askoz gehiagorentzako lekua, naturaren oparia ondo banatzen jakingo bagenu.  Baina ikusten denez espezie hau ez da animalia oso txintxoa, ezta oso adimenduna ere. Askotan etsai arriskutsua bihurtzen da naturarentzat, beste  bizidunentzat, baita gizakia berarentzat ere; badirudi bere ingurunea izorratzea duela helburu. Gerrak, zapalketak eta gehiegikeriak bazter guztietan eta gizatasuna auzoan. Beste espezietan ez dirudi hainbeste izorramen sortzen denik elkarren artean.

Asko gera baina elkarren onurari gehiago begiratuz goza daiteke bizi-giroa. Ongi zaindu behar genuke natura, bizitzeko beharrezkoak ditugun elementuak eskura izan ditzagun. Helburu hori bermatzeko zein ahalegin gutxi egiten dugun sinestezina da. Gizakiok ez beste espezie guztiek askoz hobeto zaintzen dituzte beren baitako hartu-emanak; denek funtzionatzen dute beren tamaina, izaera eta bestelako berezitasunen arabera, beti ere beren inguruneari ongi egokituta, bai abereak baita landareak ere. Gizakiok gara larri ibiltzen garenak dinamika hori taxuz zaintzen. Mundua dugu hainbeste milaka miloi gizakion etxea edo bizitokia eta natura da gu guztion janaritegia.

Eguraldiaren atarramendua eta beste hainbat baldarkeria badira inguru-mira horretan baina hortxe moldatu behar nola edo hala; baina adierazi nahi dudan moduan asko legoke gure esku moldaketa horretan. Helburu hori ahalik eta hoberen lortzeko geu elkarrekin ongi konpontzea da lehenbiziko lana eta bide batez geure buruarekin bakean bizitzea, izan ere askotan hori ere ez dugu egiten.   

Gaurkoz nahikoa izango dut eta ea hurrengoan jarraitzen diodan gaiari.    

                                                                 JOXE LANDA

25/11/2016 23:22 joxelanda Enlace permanente. sin tema No hay comentarios. Comentar.

ANIMALIEKIKO TRATAMENDUA EDO ARRETA

 

Gai hau luzea eta zabala dela uste dut. Ziur nago gizakiok betidanik izango genituela animaliak edo abereak inguruan. Ongi dakigunez, animalia erreinuan milaka edo milioika espezie edo mota daude: abereak, hegaztiak, arrainak eta mila motako intsektu edo xomorro. Ezin ahaztu ikusten ez diren birusak, bakteriak eta era guztietako mikrobioak, batzuk oso kaltegarriak, baina gehienak gizakion mesedegileak.

Oro har, animaliak modu askotara baliatzen ditugu; gehienetan elikagai iturri moduan, baina bestelako erabilerak ere aipatzekoak dira: lanerako, jolaserako, kiroletarako, sendaketarako eta abar luze bat. Baserri munduan eman izan da, batez ere, animalien edo abereen baliakuntza era askotako onurak lortuz; horregatik zen aberatsa abere asko zituena.

Animalien tratu txarrak ere emango ziren, ezin ukatu, baina ez oinazea ematearen alde, beharrak eraginda baizik. Ziur nago gehienetan alderantzizkoa izan dela; onginahia eta estimua asko eman zaie animaliei, hegaztiak barne, janaria edo elikagaia bermatzen zutelako eta lanerako laguntza ezin hobea. Zenbait ganadu uztarrian soro lanetarako eta garraiorako. Jolas lagun eta entretenigarri ere izan dira askotan. Txakurrak eta katuak ere izan dute bai beren eginkizuna: txakurrak atezain eta ehizerako, katuak arratoi eta xaguak harrapatzeko aproposak, eta biak umeen jolaserako eta dibertsiorako askotan. Mis edo xapi katuei eta xaxa edo mee meee txakurrei, arre eta soo eta abar. Horrelaxe etxe abereekin edo esku artekoekin; pizti erasokor eta amorragarriak ere ahaztu gabe, baina oro har, animaliei sufriarazteko berezko asmorik ez dut nik sumatu izan baserri munduan.

Ezinbestean akabatu edo hil beharra askotan izan ohi da, baina egiteko hori ere ahal den motzena eta azkarren egin izan ohi da, inolako basakeriarik gabe. Agian, txerria hiltzea izango zen deigarriena, gehien sufriarazten zuena, odola aprobetxatzeko helburuarekin, noski, baina horri ere neurria hartu zitzaion; baina animaliak sufritzen ikustearekin gozatu, ezta pentsatu ere.

Mota askotako osagarria izan ohi da animalia baserri munduan eta orokorrean gure munduan. Ganaduak ikuiluan lotuta edukitzea ez dut uste tratu txarra denik, baina bai, gehienetan, ezin bestekoa. Zezen plazetan zezenei ematen zaien tratua benetan tratu txarra dela esango nuke eta gainera askorentzat ikuskizun traumatikoa; zalantzarik gabe, asma daitezke eginkizun entretenigarriagoak horrelako basakeriarik egin gabe. Animaliekin kontatu beharra daukagu gizakiok baina ez gaitezen gehiegi zabartu gai hau manipulatuz.

Zenbat aldiz, goxo-goxo behiak eskuilatu ditugun beraiek gustura daudela sumatuz; edo oiloei arto edo gari aleak zabaldu purra-purra dei eginaz edo katuari mis-miis eginaz esnea eskaini. Horrela estimatzen eta tratatzen genituen etxe inguruko animalia asko eta asko;  pizti amorragarriak ere baziren noski eta horiek ere bazuten beren eginkizuna. Denen artean osatu ohi da naturaren martxa.

Nik uste dut probatu ez duenak ez dakiela zenbat estimatzen diren baserrietan inguruko animaliak. Xaguak, arratoiak, satorrak, axeriak, basurdeak eta horrelakoak ez hainbeste, agian; eta zapalaitzak eta hegazti harrapariak ere ez. Karakolak, bareak eta sugeak ere ez dira izan ongi ikusiak, ezta kakalardoak, liztorrak eta euliak ere. Baina guk argi ikusi ez arren, horiek ere nolabaiteko betekizuna izango dutelakoan nago naturaren oreka osasuntsu mantentzeko eta guztion onurarako.

Beraz, ondorio gisa, gizakion gozamenerako animaliei tratu txarrik ematea inolaz ere ez.

30/04/2016 08:50 joxelanda Enlace permanente. sin tema No hay comentarios. Comentar.

                                          TXORIZO MUTURREN IPUINA

Bi txorizo mutur agertzen ziren bazkaltzerakoan. Bat Ekainen platerean eta bestea Enaitzen platerean. Potxolo-potxoloak eta eleganteak. Ekainenak Bikain zuen izena eta Enaitzenak Banaiz. Goiko aldea borobila zuten. Buruaren antzekoa. Suhatzaren itxura ere bazuten baina kolore gorrixta eta azal leunarekin sekulako itxura polita zeukaten.

Jateko gogoa ematen zuten eta horretarako ziren gainera. Kontxo, hau duk hau komeria. Jende guztia beraiei begira jartzen zen alajaina. Bikain Ekainek jan behar zuen eta Banaiz berriz Enaitzek. Ondo maneiatzeko tenedorea jarri behar zitzaien tente goiko puntan eta tenedorearen tartetik kutxiloarekin ebaki beheraino. Eta tenedorea beste aldera jarri eta beste ebaki bat tartetik behera. Horrela lau puzka luzexkak ahora eramateko prest.

Tenedoreak egin behar zuen eskabadoraren lana. Txorizo puzka hartu eta Ekain edo Enaitzen ahora eraman. Hor errota zegoen eta ahoa martxan jarriz txiki- txiki egin eta txistuarekin nahastuz irentsi egingo zituzten. Jan deitzen zaio lan horri. Eta tunel luze batetan aurrera urdailera joaten ziren.

Ekain eta Enaitz  gustora gehiago jateko gogoarekin. Aitaitak ayo pelayo eta amamak hi bai gozoa, eta hi.  Joxek berriz berak hiru behar zituela. Baina ez omen zitzaion komeni horrelakorik eta serio geratu zen. Estomagoan sustantzi onak apartatu eta zainetara bidali zituzten odol bihurturik gorputz guztia elikatzeko. Estomagoan sobratu ziren alferrikako zaborrak heste lodian behera joan ziren nik dakidan lekutik irteteko. Ez noa esatera irteterakoan nola zuen izena zabor horrek.

Komeri polita hauxe eta errepikatu dadila. Gora Ekain eta Enaitz eta gora txorizoak. Auuupa 

 

17/03/2016 08:52 joxelanda Enlace permanente. sin tema No hay comentarios. Comentar.

 URTAROEN ATARRAMENDUA

 

Aurreko idazkian txantxangorriarekin hizketan egon nitzenekoa jarri nuen eta han sumatzen zen txorientzako neguak ematen duen tristura eta larritasuna. Baina bizidun guztiak jasan beharrekoa da hori.

Urtaroetan apartekoa da neguaren petralkeria eta berezitasun hori. Hain zuzen lau urtaroetatik hiru uda hitzarekin hasten dira: Udaberria, udara eta udazkena. Beraz, negua dugu urtaroetan berezitasun gehiena duena. Naturak erabateko geldialdia egiten du zuhaitzak eta sastrakak biluzik geratuz. Eta biluzten ez direnak ere hostoen aldaketa berdin egiten dute negu garaian.

Animaliak eta xomorroak ere ezkutatu egiten dira, hiltzen ez direnak behintzat. Munduaren mugimenduak eragiten duen efektua izaten da hau. Izan ere eguzkia dugu hemen ezinbesteko bonbila eta berogarria. Bizia mantentzeko ezinbestekoa. Baina mundu honek bi bira edo mugimendu mota darabiltza etengabe eta txintxo betetzen du gainera eginkizun hori. Bat bere buruari buelta bat egunean eta bestea urtean buelta bat eguzkiari. Baina bira horiek ez dira zeharo biribilak eta pare-parekoak. Beti berdin eta txintxo bai. Milioika urteetan zentimetro edo minutu bat ere aldatu gabe.

Eguzkiari ematen dion buelta luzexka antzekoa da eta bere buruari ematen diona berriz albaka antzekoa. Horrek ez du esan nahi baldar eta noraezean dabiltzanik baizik eta unibertsoaren antolaketan horrelaxe geratu zitzaizkiela beren mugimenduak. Dena dela lurra edo mundua deitzen diogun baloitxo honi atmosfera deitzen diogun geruzatxoa jarri zitzaion eta horri esker bizia mantentzen da lurrazal honetan.

Mota askotako bizidunak eta horien artean gizakiak gaude. Espezie bakoitzak bere dinamika dauka baina guztiak jaio edo sortu egiten dira eta hil edo bukatu. Bizi iraupena  oso ezberdina baina biziaren transmisioa harra eta emearen jokoan datza ia beti. Horrelaxe mantentzen da natura edo naturaleza deitzen diogun munduaren azaleran daukagun bizi toki hau.

Hainbeste espezieren artean gizakiak gaude berton. Intelijentzia dugun bakarrak baina ez gara oso txintxoak. Ez natura zaintzen eta ezta geu elkarren artean konpontzen ere. Gizartearen atarramendua ikusita gezurra dirudi izaki intelijenteak garela. Zazpi mila milioi ba omen gara jadanik gizakiok munduan eta auskalo noiztikako espeziea garen. Hemen eta oraindik ez dugu ikasi geure artean ongi konpontzen. Adibidez tigreak eta lehoiak ongi konpontzen dira beren baitan nahiz eta beste animaliei eraso. Baina gizakiok premisa hori ez dugu ongi betetzen. Matxismoa deitzen zaion gizonkeria hori ere asko nabarmentzen da gizarte honetan. Hurrengo batean horretaz idaztea nahiko nuke artikulutxo bat. Ea zer ateratzen zaidan. Oraingoan hemen bukatuko dut eta agur guztioi. Ongi bizi.

 

02/03/2016 13:40 joxelanda Enlace permanente. sin tema No hay comentarios. Comentar.

TXANTXANGORRIAREKIN HIZKETAN


Gaur goizean atera naiz etxetik eta txantxangorria ikusi dut etxeburuko belardian. Pauso txikiak emanaz burua bizkor mugitzen zuen, mokoarekin golpeak botaz. Janari bila zebilela zirudien. Neguaren erdian gaude baina eguraldi ona egiten zuen. Apur bat gorantz joan naiz eta kasu egin diot berari. Kaixo txantxangorri. Gaur goiz jaiki zera alajaina. Zer moduz zabiltza ba?

Bai eguzkia baino lehenago jaiki naiz eta bi txitxare txiki jan ditut jadanik. Izan ere neguaren erdian gaude baina eguraldi ederrak egiten ditu eta gu poz-pozik gabiltza udaberria delakoan. Baina oraindik urruti samar dago hori eta kontuz ibili beharko dugu. Orain jolasera noa txepetxarengana. Kaskarin samarra da baina jolas lagun ona da niretzat. Gu, txantxangorriak eta txepetxak oso ongi konpontzen gara elkarrekin. Bakoitzak beretzat egiten dugun arren materiala garraiatzen elkarri laguntzen diogu. Hasita bait gaude udaberriko txori habiekin  pentsatzen. Guk txepetxak baino habia handixeagoak behar ditugu, kukutzar makal horrek ere gure habian lagatzen bait ditu bere arraultzak kuku-txitak ateratzeko. Jaiotzen direnean jatekoa ere geuk ekarri behar izaten diegu txita kankailu horiei. Eta beren kantu mozolo horrekin ez dakit nola daukaten hainbesteko fama. Zozoek eta birigarroek ere amorru pixka bat ematen digute beren zalapartazko hegaldiekin eta txitxarerik onenak kentzen dizkigute. Baina horiek ere txoriak dira eta txoriak beharrezkoak gara mundu honetan. Izan ere alaitasuna jartzen dugu geure kantu politekin.

Eta ez al dizue beldurrik ematen elurrak? Bai horixe. Gu baserriko ganbarara joaten gara babes bila baina kontuz ibili behar dugu katuekin. Zai-zai egoten dira eta laster botatzen dituzte atzamarrak gu harrapatzeko. Deskuidatu ezkero akabo. Gureak egin du eta katuaren sabelera azkar asko. Hala ere baserrian katuengandik babesteko nahiko leku eta zer jana egoten da. Guk kanpoan nahiago dugu baina gaizki moldatzen gara elurrarekin. Batzuk izaten dugu babeslekuaren suerte hau baina beste askok nola edo hala konpondu behar.

Hegazti edo txori mota asko ditugu inguru hauetan baina agian txantxangorria dugu sinpatikoena eta maiteena. Ezagunena eta otzanena ere bai. Txepetxa eta kukua izango lituzke lagunenak. Zozoa, birigarroa eta beste asko ere oso ezagunak eta lagunak ere bai baina baldarragoak agian. Kantalari hobeak ere badira baina izuagoak gehienetan. Beste hegazti batzuk berriz depredadore eta erasotzaileak lirateke eta txantxangorria eta txepetxa beldur izaten dira horiekin. Zapalaitza  edo putrea adibidez. Baina gora gure txantxangorri fina.

 

Txantxangorria txantxate,

birigarroa alkate,

txepetxa komediante,

zozoa kartzelan sartu dute.

 

 

 

 

02/03/2016 13:33 joxelanda Enlace permanente. sin tema No hay comentarios. Comentar.

NIRE OROITZAPENAK

ENDOIA BERE TXIKIAN HANDI

 

Paraje polita da Endoia gaina. Mendi muino zoragarria. Zestoatik Lastur edo Itziarrerako tarte horretan kokatzen da. Mendi koskorren bat egiten hasi ziren nonbait eta mendi kume edo mendixka gelditu. Mutur gisa Gurutze mendi aldea jarriko genioke eta ipurdi gisa berriz, Ziolarko gaineta aldea. Bizkar txontxorra Illarragorriko gaina. Orokorki tamaina ederreko altueran dago gainera. Ez beheregi eta ez altuegi. Garaierak honelaxe lirateke: Gurutzeko punta 441 metro itsasoaren nibeletik, Illarragorriko gaina 398 m., gainetako bizkarra 446 m., Endoiako eliza 339 m., Ziolar 406 m., Otzarreta 416 m., Beliosoro goikoa 400 m. Beraz, Ziolar dugu  auzoko baserririk altuena.  

Ertxina mendiarekin aurrez aurre dago Gurutze mendi mendixka hau. Tartean atakatxo baten gisako pasadizoa, Urola ibaiko urak eta harat honako haizeak igarotzeko gunea, eztarria bailitzan. Zestoatik hurbil. Hala ere haizeak gogor harrapatzen du Endoia. Hegoaldetiko haize lehorrak kolpe bortitzak jo ohi ditu Endoia bizkarrean, batez ere udazken aldean. Egutera aldea azkar lehortu ohi du horrek. Itsasaldekoak ere astindu ederrak bai boladatan. Honek enbata laino eta hezetasunak ekarri ohi ditu. Horregatik laiotz aldea gutxiago lehortu ohi da.

Beliosoro aldean berriz, Agiro mendiaren ipar magalean kokaturik, hego haizearekin babestuta baina itsasaldekoa amorragarria gertatu ohi da. Olazabalak erdizka agian. Haize lekua bai bada Endoia baina paraje alaia eta sanoa. Labrantzarako ere nahiko ona zen oro har.

Eguzki aldekoak lehorrarekin kexatu ohi dira sarritan. Askotan geratzen dira hor belarrak eta abar irabazi ezinean. Lehorrak gogor gaztigatzen ditu eguterako paraje horiek. Endoia gaina eta itsasalderako lurrak nahiko ondo eta Belioso aldean bustiarekin gaizki. Garai batetik asko aldatu dira lurraren kudeaketarako gora-beherak. 30 eta 40-ko hamarkadetan artoa, babarruna eta garia ereiten ziren zoroetan. Labrantzarako balio ez zuten lurrak, belarretarako on aurkiak eta garotarako edo basotarako besteak. Gehienetan soro lurretatik, hirutatik batean ereiten zen garia. Eta bi urte segidan artoa eta babarruna. Horrela txandakatuz lurra hobeto kudeatzen zelakoan. Batez beste 40 anega garia (2000 kilo), 80-100 anega (4000-5000 kilo) artoa eta 10 ( 500 kilo) babarruna.  Lan asko ematen zuten kosetxa horiek.

Hirurogeigarren hamarkadan ganaduak gehiago ematen zuelakoan, kosetxa horiei utzi egin zitzaien belarretara dedikatzeko. Baserriari erabat utzi ere bai batzuk, tailerretan gehiago irabazten zelakoan. Endoian batzuk alde egin zuten horrelaxe eta horietatik hiru behintzat utzik geratu ziren. Horrela garai haietako 16 baserrietako 150 bat biztanleetatik gaur egungo 54-ra jaitsi da Endoian bizi den jendea. Hiru baserri erabat utzik daude baina bizitoki berriak ere egin dira. Biztanleen kopurua zehatz-mehatz  kontatzen ez da erraza baina gutxi gora behera joera hori ikusi da Endoian.

Endoia berpiztu edo horrelako zerbait asmatu beharko litzateke agian berriro ere. Nik uste dut horrelako leku politak mereziko lukeela zerbait. Artoa eta garia ereiten ez da berriz inor hasiko baina bizi tokia leku zoragarri horretan edukitzeak galanki balioko luke. 

Uztapide bertsolaria Uztapide baserrian jaio zenetik 105 urte direla eta  Endoiarekin pentsatzen jarrita, atera zaizkit kontutxo hauek. Hain zuzen nik bezalaxe Maiatzean betetzen zituen urteak. Ni Belioso Goikoan jaio eta bizi izan nintzen urte askotan.

Mila gauza esan daitezke Endoiataz gure gazte denbora oroituz. Uztapide berak ere kontatzen zituen anekdota politak. Baina beti ere parajearen edertasuna aipatuz. Horrek liluratzen zuen nonbait. Horra ba, gure Uztapide handia ere joan zitzaigun eta honezkero bertso ederrak franko bota ditu goialde horretan ere.

Guk asko ezagutu genuen eta errespetu handia genion berari. Baina gizon jatorraren irudimena geratu zitzaidan niri. Gutxitan haserretu eta petralkeriarik sekula ez. Nik behintzat neu bera bezalakoa izan nahi nuela askotan pentsatu ohi nuen.

Gure etxean lanean askotan jardun ohi zuen. Gizon fuertea ere bazen bera. Haren besa zuztarrak ez ziren gure besa makilaren antzekoak. Baina gu oso ondo konpondu ohi ginen berarekin. Guk, mutil koskor zaharrok, bihurrikeriaren bat egiten genuenean, serio jarri  ohi zen bera eta bai gu txintxotu ere.

Behin artazuritzen ari ginela, jolas gurea etorri zitzaigun eta han genbiltzan txilipurdika malutak artaburuekin nahastuz. Gure Manuel hau seko haserretu zen oraingoan eta hutsik zegoen gari kutxa batean sartu gintuen hiru mutil koskor. Atea itxi eta han geratu ginen isil-isilik untxiak kaiolan bezalaxe. Baina bihotz bera izan nonbait eta berehala etorri zen gu handik ateratzera. Serio samar lehenbizi baina ipuin zaharren bat kontatuz berehala jarri ginen umore onean eta txintxotuta.  Horrelako anekdota pila bat gogoan ditugu oraindik. Eta liburu galantak ere badira idatziak Uztapide bertsolariatzaz.

Baina horretaz aparte ere Endoiako auzoak baditu bere historian hainbat gauza eta gertakizun berezi eta harrigarriak ere. Garai batean auzo lanerako egon zen borondatea aipagarria da benetan. Argi indarra ekarri zenekoa, etxeetako uraren premiak osatzeko auzo lanean egindako lanak eta bideak zaintzeko ere beste hainbeste. Itziartik zetorren errepidea Endoiara luzatzea. Hau ere auzolan garrantzizkoa izan zen. “Kamiñoa” esaten genion eta sekulako aurrerapena zen Endoiako auzoarentzat. Uztapide bertsolaria ere han ibiltzen zen tarteka koadrilan lanean. Elkarrekin egiten genituen merienda eta afarietan parte hartzen zuenean bertso saioa seguru. Nekeak arintzeko aproposa zen hori.

Baina garrantzizkoenak, eliza eta eskola etxea egin zirenekoa izan zen. 1951 eta 1952-an burutu ziren eraikuntza horiek. Igandeetan meza entzutera joatea derrigorrezkoa zen orduan eta urruti genituen leku horiek. Batzuk Lasturrera joaten ginen eta beste asko Arruara. Bertoagoan nahi genituen eginkizun horiekin konplitzeko lekuak. Horrela asmatu zen auzolanean eraikitzea eliza, apaiz etxea eta eskola tokia. Handik eta hemendik limosna moduan lortu zen diru pixka bat derrigorrezko gastuetarako eta ahal zuten guztiak eraikuntza lanetan lagunduz, jaso ziren elizatxoa, apaiz etxea eta eskola etxea. Bikain portatu zen jendea eta inauguratu ziren obra garrantzizko haiek.

Horretaz aparte ere bazen Endoian joera berezia auzo lanetarako. Artajorrak zirela. Gari epaite eta gari jotzeak. Garoa ebaki eta zuhatzetan ipini. Arto zuritzeak. Sagardogintzarako tolare lanak. Lehenago karobiak ere bai. Eta beste hainbat motibo izaten ziren auzo lanean jarduteko. Uztapide baserria zen erdi gune eta bilduleku aproposa bailara guztiko jendearentzat. Hori eliza egin aurretik eta geroago ere bai.  Gaur egun, pixka bat aldatu dira gauzak baina paraje polit eta zoragarria izaten jarraitzen du Endoiak.

Gaurkoz nahikoa izango dut eta hurrengorako ere zer edo zer asmatuko dudalakoan ondo pasa dezazuela opa dizuet guztioi eta bereziki Endoiarrei laster festetan izango direlako. San Asentzio, aurten ekainaren 1-an. Animorik ez galdu eta ondo gozatu bizitzarekin.                                                                                                                               

10/08/2014 11:20 joxelanda Enlace permanente. sin tema No hay comentarios. Comentar.

 

 2014-06-24 

 

 MUNDUAREN ATARRAMENDUA

 

Udaberria eta udararen muga igaro berria dugunez munduarekin pentsatzen jarri naiz. Gu bizi garen mundu hau bere buruaz biraka dabilen baloi baten formako bolatxo bat bezala dela eta aldi berean eguzkiari biraka dabil. Egunean buelta bat bere buruari eta urtean bira osoa eguzkiari. Bira horiek ez dute justu-justu koadratzen elkarrekin. 24 ordu eta pikotxo bat bere buruarenean eta 365 buelta eta piko eguzkiaren bira osatzeko. Zehazki esateko: 23 ordu, 56 minutu eta 4 segundu behar ditu bere buruari buelta osoa ematen. Eta 365 egun, 6 ordu eta 9 minutu eguzkiari buelta osoa ematen. Horrela piko horiek urtero konpontzen ibili beharrean, hiru urte 365 egunekoak eta laugarren urtea, bisiestoa deitzen zaiona, 366 egunekoa egiten da. Hala ere beste piko bat gelditzen dela eta 400 urtetik behin 367eguneko urtea izaten omen da. Hori bai, koska txiki horiek gora behera zintzo jarraitzen du bere martxan gure mundutxo honek eta nik uste dut gainera puska baterako kuerda badaukala oraindik.

Eguzki sisteman kokatzen omen da mundu hau. Espazio esparru edo sistema horretako ardatza eguzkia izanik bederatzi planeta omen ditu bere jiran. Mundua horietatik hirugarrena da distantziaz eta bostgarrena handiz. Mundutik eguzkira 149.600.000 kilometro gutxi gora behera. Dezente dela dirudi. Harrikada batekin harrapatzeko moduan ez behintzat, baina hala ere berotasun pixka bat iristen zaigu honaino ere.

Lurraren gerri bueltak 40.075 kilometro omen dauzka. Baina eguzkiaren bederatzi planetetatik lau lurra baino handiagoak dira.

Bere adinari dagokionez duela 4.570.000.000 urte jaio omen zen. Jakintsuek diotenez sasoiko dago oraindik. Beste hainbeste urte iraun omen ditzake. Unibertsoan milioika sistema egongo omen dira eta sistema bakoitzak milioika izar edo mundu omen ditu. Baina oraingoz ez dute mundu hau besterik topatu bizia dagoen tokirik. Baina bere biztanleen artean badu animali mota bat nahiko arriskutsua dena. Gizona edo gizakia da animali mota hori. Beste espeziek ez bezala elkarrekin burrukan hasteko prest egoten dira beti. Intelijentzi apur bat ba ote duen eta inguruan sumatzen dituen elementuekin apurketarako inbentoa deitzen dioten asmakizunak sortzen dituzte  bere lagunei kalte egiteko. Desastre hutsa dela esan behar animali hauxe. Lehenbizi lau hankakoa omen zen gizona baina harroa izan nonbait eta burua goian nahi zuen alajaina. Eta denboraren poderioz bi hankekin ibiltzen ikasi burutzar hori goian edukitzeagatik. Eta gero bata bestearen gainetik jarri nahi. Harropuzkeria horrekin elkarri erasotzera azkar. Eta zein gehiagoka horretan natura bera izorratzeko ere prest.

Esan ohi da eguraldia dela kaosa baina gizona bera ere zer edo zer badela uste dut. Baina hain zuzen ni ari naiz bai gizartea hobetu nahian neure buruarengandik hasita. Bakoitzak pixka banakin asko egingo dugu denok hasten bagara. Ondo izan eta agur irakurle guztioi. Hurregora arte.

 

29/07/2014 09:00 joxelanda Enlace permanente. sin tema No hay comentarios. Comentar.

GABONETAKO IPUINA

 

HIRU ELURREZKO PANPINA

 

Gabon egun batean elurra galanki egiten zuen. Elur maluta mara-mara lehenbizi eta gero elur pinporta kaska-kaska bota eta bota ihardun zuen. Eta azkenik txingorra botatzen hasi zen parra-parra.

Elur koska handia zegoen eta baten batek pentsatu zuen elurrezko panpinak egin behar zituela. Hasi zirenean panpina polit bat egin zuten elurrezko txapelarekin. Eta Maluta ipini zioten izena malutazko elur bigunarekin egina zegoelako. Gero beste panpin bat egiten hasi ziren. Eta hau pinportezko elurrarekin tokatu zitzaion. Pixka bat gogorra eta azala latzagoa zeukan baina figura elegantea atera zitzaien. Pinpor izena ipini zioten. Hirugarren panpina txingorra nahasitako elurrarekin egin zuten eta panpina honek ere azala latza zeukan baina dotorea atera zitzaien hau ere. Txingor ipini zioten izena. Opariak eramateko elurrezko motxila bana eman zieten eta gero panpinak berak makilatxo bana hartu zuten motxilak errazago eramateko. Horrela Malut, Pinport eta Txingor, Olentzerok motxiletan ipinitako opariz karga-karga eginda abiatu ziren etxe aldera elur koska handian ttapa-ttapa elurretan marka galantak utziz, tximistak argi egiten zielarik. Ez ziren oso handiak panpina hauek baina hanka marka galantak egiten zituzten.

Iritsi ziren etxeko aterira eta konturatu ziren barruan jendea zebilela. Han kanpoan aurkitu zuten aitzur kirtenarekin jo zuten atea tam,tam,tam. Barrukoek konturatu zirenean, atea ireki zuten eta denak harrituta geratu ziren zer nolako Olentzero ote zen hura!. Amama Ixabelek zion: Hara berriz, hemen elurra taka-taka alajaina. Barrura sartu zirenean panpinak bere buruak aurkeztu zituzten. Olentzerok bidalita zioazela, Olentzero berak lan gehiegi omen zeukalako eta opariak panpina hauei jarri zizkietela elurrezko motxilan. Nik Maluta dut izena eta turroi biguna ekarri dizuet neura elurrezko motxilan. Eta besteak zioen nik Pinport dut izena eta Alikante turroi gogorragoa nahikoa ekarri dizuet pixka bat gogorragoa naizelako. Hirugarrenak zioen nik Txingor dut izena txingorrezko elurrarekin egin nindutelako eta gogor samarra naizenez bonboi gogor handiak ekarri dizkizuet kraka-kraka jateko. Ea gure opariekin Gabonak pozik eta zoriontsu igarotzen dituzuen. Ondoren Enaitzek aurkeztu zizkien etxeko denak banan-banan. Aitatxo Aitor eta amatxo Itziar. Nire anaia txikia Ekain eta ni neu Enaitz. Amama Ixabel eta aitxitxa Jexux. Aitxitxa Josu  eta amame Maite. Osaba Joxe. Bernaitz eta Ainara. Animalia pila bat ere baditugu hemen. Astoak arrantza egiten du eta zaldiek irrintzi. Ardiak beeee egiten dute eta txakurrak zaunka. Eta katuek miau. Denak pozik ibiltzen dira gure inguruan. Baita ere baditugu jostailu pila bat bai etxe honetan eta amamaren etxean ere bai eta denon artea jolasten gara. Gero Malutak hartu zuen hitza eta eskerrik asko Enaitzi esan zion. Ikusten dut zuek pozik bizi zaretela hemen. Jarraitu horrelaxe txintxoak izaten eta ikastolan asko ikasi eta zaindu dunper jostailua. Orain kantutxo bat abestuko dugu denon artean. Olentzero joan zaigu, mendira laneraaa….

 

23/12/2013 10:16 joxelanda Enlace permanente. sin tema No hay comentarios. Comentar.

EGURALDIA NATURAREN PERTIKA

 

Asko aipatu ohi da eguraldia. Denok dakigu gutxi gora behera hori zer den. Gauza natural bat bezala ikusi izan dut nik beti. Gure bizitzarekin loturik dagoen zerbait. Oso premiazkoa gainera. Hainbat modutara gure gain eragina duena. Arnasten dugun bakoitzean eguraldia xurgatzen dugula esan daiteke. Eguraldia espektakuloa edo ikuskizuna. Eguraldia sumatu edo jasan. Zer daukagun eta zer etorriko zaigunaren kinka. Naturaren dinamika markatzen duena. Ez da gizakiok egiten duguna baina bai jasaten edo gozatzen duguna. Eguratsa edo atmosfera, eguraldia da edo hori da bere larre lekua. Hortik elikatzen da. Eta eguraldia dugu bizitzaren makulua. Ezin bestekoa gainera. Hori gabe ez liratekete landareak eta animaliak existituk. Beraz, naturaren zatirik garrantzitsuena dugu eguraldia.

 

Batzuetan animatu eta besteetan tristetu egiten gaitu. Uneoro geurekin daukagu nolabait. Horri bai esan diezaiokegula: “zu gabe zer egingo nuke nik!”. Eguraldia beti izan da aipagai baina orain askotan bihurtzen da notizi. Informazioetarako medioek ederki astintzen duten gaia da alajaina. Batzuetan gehiegi ere bai agian. Baina gai sanoa dela ere esan dezakegu. Hala ere nik nire baitan ez dut horrela sumatu inoiz ere. Gauza interesantea bai baina naturala iruditu izan zait eta ez aparteko albiste gaia egunerorako.

 

Hori bai, beti egin izan dut berarekin komentariotxo bat edo beste egunean zehar lagun bezala hartuta. “Kaixo eguraldi!” diodanean, trumoi konkor edo hodei gandorren batetik “kaixo Joxe!” erantzuten didala iruditzen zait. Baina betiko galdera geure buruari: Ze eguraldi egingo ote du gerora?. Gutxi edo gehiago, nola edo hala asmatu egin nahi. Sekulako garrantzia bait du askotan eta gutxi edo asko ia beti.

 

Lehen esan bezala eguraldiaren barnean bizi gara guztiok eta bere atzaparretan gauzka. Jan edo edan gabe bizi gintezke egun batzuetan baina arnastu gabe oso denbora gutxian iraungo genuke bizirik. Izan ere arnasten dugun aire horixe bera dugu eguraldia. Niretzako oso gauza sinpatikoa da baina ez nintzake eguraldi zaletu porrokatua izango. Izan ere horrela ez litzake ikusmira naturala izango. Baserrian edo kanpoan bizi denak errazago sentitzen du hurbiltasun hori. Nekazaritzan eta abeltzaintzan beti eduki izan da arreta handia eguraldiagan. Basogintzan ere bai. Eguraldi ona edo txarra, beti dauka zer ikusia bere konportamentuak. Garaian garaikoa komeni gainera.

 

Pozgarria suertatu ohi zaigu askotan baina nahigabea franko ere eman ohi digu bere elementuak aztoratzen direnean. Izan ere pertika hori ez dago gizakion esku eta ezin dugu guk maneiatu. Ez da pertika, heldu eta zuzen eramateko moduko tramankulua. Fisikoek diote eguraldia kaosa dela. Ez dauka mugimendu zehatzik baina derrigorrezko erregela batzuk errespetatzen ditu. Hara nola urtaroen efektu edo eragina eguraldi motak izan ohi dituzten aldarteetan. Udaran eta neguan ez darabil martxa berdina. Ez da astroak bezala matematikoki mugitzen. Eta nola halako ibilera horietan, baldarkeria dezenteak ere gauzatu izan ditu. Oker galantak egiteko adinakoa ere bai. Gu marmarrean edo gaizki esanka jardungo gara baina martxa bihurri hori ezin dugu zuzendu. Baina hainbat neurri edo erremedio hartu ahal genituzke babes gisa.

 

Beti dabil eguraldia sarraskiren bat egiten munduan zehar. Bere elementuak ez ditu ondo kontrolatzen baina guk gizakiok ezin diogu leziorik eman. Geu ere ez bait gara santu-santuak.

 

Txistetxo bat orain amaitzeko:  “Baserriko mutila soldaduskara eraman zuten <la mili egitera>. Erdaraz gutxi zekien eta han zebilen nola edo hala moldatu ezinean. Halakoren batean kapitainak deitzen dio soldadu Antoniori lan bat zeukala berarentzat eta presentatzeko kapitainarengana. Etortzen da mutila kapitainarengana eta eskuarekin salutatuz esaten dio: tu dirás mi capitán. Eta honek dio: a mi no se me habla de tu, sino de usted. Coge un balde y traeme agua del grifo. -Si mi capitán, lo haré enseguida. Hala joan da iturrira eta bete du baldea urez. Eta abiatu da kuartelera. Derrepente ekaitza lehertu eta trumoiak eta tximistak bertan hasi ziren dantzan. Mutila beldurtu eta zalapartan abiatu da baldeka urarekin baina segituan ustu zitzaioan baldeka ura eta balde hutsarekin aurkeztu zen kapitainarengana. Orduan kapitainak dio: ¿que te ha pasado que traes el balde vacio?. Eta mutilak  honela erantzuten dio: mi capitán, trumón bur-bur, tximist brist-brist, balde blist-blast y agua no traer.                                             

 

 

 

30/10/2013 12:02 joxelanda Enlace permanente. sin tema No hay comentarios. Comentar.


Blog creado con Blogia. Esta web utiliza cookies para adaptarse a tus preferencias y analítica web.
Blogia apoya a la Fundación Josep Carreras.

Contrato Coloriuris