joxelanda

 ASTEBURURAKO IRAGARPENA

AZALPEN OROKORRA:  PRESIOEN OREKA HORI APURTU EGINGO DA PIXKA BAT ETA HORREK NAHASMENDUA SORTUKO DU. OSTIRALEAN GIRO ONA BAINA LARUNBATEAN SALTSA PIXKA BAT SORTUKO DA EKAITZAK SUSPERTUZ. IGANDEAN FRONTETXO BATEN MUTURRAK KOSTALDEAN IGURTZIKO DU PATTAL ALDITXOA ERAGINAZ. EURI GOSEA ASETZEKO HAINA EZ DU BOTAKO. FRESKURA ESTIMAGARRIA NABARITUKO DUGU IGANDEAN. GOIALDEA SANEATUZ EKAITZ ARRISKUA ALDENDU EGINGO DA EGUN BATZUETARAKO. 

                                                                                   asteburu honetan

OSTIRALEAN GIRO ONA ETA KASKARTU GERO

09-07-03- ( ostirala)-   EDERKI EUTSIKO DIO ONAREN MAILARI

Uda giro aproposarekin jarraituko du egun honetan ere. Beroa apur ba apalduz aurreko egun batzuetakoa baino giro atseginagoa oro har. Eki haize leunaren ukitu goxo horrekin primerako eguraldia tokatuko zaigu. Arratsaldean enbata laino edo gandu laino batzuk sortu daitezke itsas gainean lur aldera zabaldu nahian. Ekaitz arriskua oso txikia. Iluntze gauean ekaitz bakan batzuk garatu daitezke mendi guneetan.  Barnealdeetan bero eta giro atsegina kostaldean.

09-07-04- ( larunbata )-   BERE HORRETAN JARRAITUKO DU EGURALDIAK

Hego ukituko haizeak egunsenti epela ekarriko du eta gerora berotu hegoaldean eta tamaina egokian kostaldean. Arratsaldean brisa airea mugituko da pixka bat eta gandu laino batzuk sortarazi ditzake arratsaldean itsas ertzetan. Bitartean zerua erdi estalia goiko edo ertaineko hodeiekin. Ekaitz arriskua mantenduko da Pirinio aldean eta agian Nafarroako ekialde guztian.

09-07-05- (igandea)-  FRONTE TXIKI BAT IGAROKO DA KOSTALDEA IGURTZIZ

Fronte baten arabera motel antzean hasiko da eguna ipar haize freskoarekin. Laino maskalak pilatuko dira kostaldeko mendi inguruetan. Lanbro euri apur bat utzi dezakete paraje horietan.  Baina ekaitzak aldendu egingo dira. Tenperatura dezente jaitsiko da kostaldean baina bero handia tutera aldean. Pattal alditxoa beraz baina freskura hori estimatu egingo dugu.

09-06-09

 EGURALDIAREN MARTXA

Aurretik pattal samar zebilen, baina maiatzaren azken aldera aldatu egin zen eguraldiaren martxa. Alturetako korronteen arabera, depresioek aldatu egin zuten norabidea. Ipar mendebaldetik hego ekialderanzko bidea utzi eta hego mendebaldetik ipar ekialderanzko bidea hartzen dute orain. Horrela, askoz modu hobean harrapatzen gaituzte eta inguru-mira hauetarako giro hobea suposatzen du horrek.

Tenporek ere horrelakoxe abisua utzi digute. Lehengo astean genituen eta hego ukitua eta ekaitzetarako joera sumatu diet nik. Nire ustez ez da hori iragarpenak egiteko medio egokia, baina bestela ere horixe antzematen diot eguraldiari.

Gainera batzuetan iragartzen den baino kaskarragoa egiteko jenioa edukitzen du eta beste batzuetan alderantziz. Eta azken honetarako boladan jarri dela iruditzen zait. Beraz, hil honetan behintzat ondo portatuko dela dirudi. Tarteka sortuko diren kaskarralditxoak ere txarkeria gutxikoak gertatuko dira agian. Ez da ohikoa baina San Antonio egunean ere bero galanta egingo du aurten. Asteburua beroa eta datorren astearen erdialdean eskas alditxoa eta on aldi luzea segidan San Juanak barne. Hilaren 21-an zazpiak laurden gutxiagotan sartuko gara udaran.

Negu gogorra ez, baina eskasa bai izan genuen eta udaberrian lehen partea pattala, bigarren partea kili-kolokoa eta maiatzaren azken aldera giro ona jarri zen martxan. Eta esan bezala, joera aldaketa suposatu duela iruditzen zait.

Euria komeni izaten da noizik behin edo tarte handirik gabe, baina udaran ekaitzak izaten dira eurigilerik onenak eta horiek batzuetan aztoratu eta baldar samar portatu ohi dira. Baina ez gaitezen gehiegi beldurtu eta alde onetik begiratu diezaiogun gauzari.

Hori horrela astoaren historia bururatu zait oraintxe. Leize zulora erori omen zen gure asto gizagaixoa eta nagusiak ikusi zuenean zuloaren barrenean buru makur tristeziarekin, erabaki hauxe hartu zuen. Hori ez zegok hortik ateratzerik eta errespontsua errezaturik tapatu egin beharko diat. Horrela hasi zen plasta-plasta lurra botatzen astoa lurperatzeko asmotan. Bota eta bota astoa igo egiten zen lur piloaren gainera. Gizona segi eta segi botatzen, astoari begiratu gabe, erdi negarrean. Halakoren batean hor azaltzen da gure astoa leizearen goienean belarriak tente eta aurpegi alairekin. Arrantza handi bat egin zuenean konturatu zen nagusia eta muxuka eta igurtziz hartu zuen berpiztu zitzaion asto maitea. Hara hor adierazpen ederra itxaropena sekula ez genukeela galdu behar ikusteko. Laino beltzak eta euri jasen ondoren, ateria eta eguzkia azalduko zaizkigu. Krisiaren laino beltzak ere horrelaxe ezkutatuko direlakoan nago.

Krisia gainditzeko denok egin beharko genukeela ahalegina esaten dute baina guk ez dugu ezer ere egin etorri zedin. Eta hori ez da astoa zulora erortzea bezala kasualitatez gertatzen. Norbaitzuk kulpak dituztela bistan dago. Horiek mugitu behar lukete lehenbizi. Ea guk errurik ez dugunok elkarri lagundu bederen egiten dugun. Beraz, animo eta ondo pasa. Hori opa dizuet irakurle guztioi.

09-04-05

ARBI LOREAK ETA PAZKOAZKOA

Garai batean, arbi lore garaian, konfesio jenerala egin eta komunioa hartzeko garai berezia izaten zen. Garizuma bukaturik, Pazkoetan pazkoazkoa esaten zitzaion eginkizuna bete beharra egoten zen. Sakramentu horiekin ahaztu samartuta zebiltzanak ere urtean behin bederen bekatupeko obligazio jartzen zuen elizak. Arbiak loratzearekin koinziditzen zuen hain zuzen garai horrek eta hortik zetorkion deitura hori. Gaur, gorputzari garbitu on bat  emateko garai aproposa dela diote osasun gaietan adituak direnak. Belar ur edo botika bereziekin desintoxikazio edo saneamendu sakon bat ematea komenigarria omen da. Lehen arimaz esan ohi zen hori.

Udaberriaren hasieran gure kontzientziari txukundu bat eman behar zitzaion gure arimak ere, udaran zehar, fruitu onak eman zitzan. Orain agian, ez arima eta ez gorputz. Arbi loreak eta pagotxak ahaztuak ditugu jadanik. Txukundu baten premia izango dute bai orain ere. Euri zaparrada on bat botako balu sikiera bazterrak pixka bat garbitzeko.

Eguraldiaren mapa ere hiru probintzietakoa bakarrik behar omen du. Zer egingo ote duen asmatzen ere komeriak izango ditugu, baina zer  eta nola egin behar duen asmatzen ere gaizki ibiliko da agian. Ez dakit zer demontre dabiltzan kontu txoro horrekin. Nik uste dut eguraldia baino lehenagokoa dela Euskal Herria eta horren arabera jarriko zuela eguraldiaren martxa. Orain asmatuko ote du lurralde hau non dagoen ere. Ez du ondo sumatuko eta  erabat trastornatuko dela uste dut gure eguraldia.

Gu ondo konpontzen gara dagoen bezala. Zazpi probintzietako eguraldia geurea dugu propio, bere laino eta guzti. Umel samar alde batean eta lehor samar beste aldean. Madrildarrak zirimiri esaten diote hemengo lainoei eta tiro poligonoa ipini Nafarroako desertuan. Pertsona eskasak behar dute horratio mapak horrela xixtrintzeko.

Euskal Herriaren iparraldea eta hegoaldea nahiko ezberdinak direla bistako gauza da, baina sentsu gabeko konponketa hori ez zait bat ere gustatzen. Nik behintzat betiko martxan jarraituko dut. Gainera eguraldiak euskaraz dakienez hizkuntza horixe erabiliko dut beti. Ea nork asmatzen duen ondoen iragarpenetan. Denbora luzean erabat desorekatuta ibili ondoren badirudi bere onera etortzen ari dela. Neguaren azken partean itxura politarekin ibili da. Otsailaren erditik hasita nahiko ondo portatu dela esango nuke nik. Giro freskoegiak agian. Bero ufadatxoak ez dira gaizki etortzen neguaren azken aldera kanpoa pixka bat mugitzen hasteko. Horixe falta izan dugu eta natura ez da behar adina mugitu. Baina orain tankera ona hartzen diot. Penintsulan luzaro egon den alturetako depresio horrek martxa aldaketa suposatzen duela iruditzen zait. Laster tenperaturaren gorakadak eta beroen ekaitzak lehertzen.

Euskaldun soldadu hark ez omen zekien erderaz ondo eta kapitainak uretara bidali omen zuen. Ekaitz ikaragarria tokatu hain zuzen eta  soldadua balde hutsarekin buelta. Kapitainak kargu hartu zionean honela erantzun omen zion. Mi kapitan: tximist brist-brist, trumon brun-brun, balde blist blast eta agua no traer. Eta kapitainak kalabozora zast.  

09-03-15

EGURALDIA ETA MUNDUA

Zer gauza eguraldia baino mundialagorik. Modu ezberdinean, baina ez dago munduan zehar eguraldiak harrapatzen ez duen bazterrik. Lurpean urrutiratu ezkero agian bai. Edo lurrazaletik 100 bat kilometro gorago ere, eguraldiaren arrasto gutxi aurkituko genuke. Beraz, bolaren formako mundu honen azalerako geruzatxo batean kokatzen da eguraldia deitzen diogun fenomeno hau. Izenak berak adierazten du nolabait hori. Eguraldia, eguratsaren aldia edo denbora. Hala ere bereizketa handiak egiten zaizkio mundu mailan eguraldiaren jardunari.

Esan ohi da eguratsa edo atmosfera kaosa dela edo kaosaren izaera duela. Horregatik eguraldia ere zoroaren moduan ibiltzen da askotan. Baina toki edo lurralde batzuetan askoz baldarrago mugitzen da. Aparteko zakarkeriak ere erakutsi ohi ditu, kalte galantak eraginaz. Ondo portatzen ere badaki eta horri esker bizi gara mundu honetan.

Gizakiok ari ote garen eguraldiaren martxa okertzen. Hori ere esaten da. Agian zertxobait bai. Naturaren zati garrantzitsuak dira eguratsa eta bere eguraldia. Lurrazalaren dinamika mantentzeko ezin bestekoak hain zuzen. Landareak, zuhaitzak eta animaliak, gizakiok barne, modu orekatu batean irauteko beharrezkoa dugu eguraldia. Eta oreka horrek zer ikusia badu alderantziz ere. Alegia, bizidun horien erabilerak aldatu dezake nolabait eguraldia.

Adibidez, lur sail handiak zuhaitzik gabe uzten baditugu, eguraldiaren martxa nolabait uki dezake. Aspaldi hasi ziren esaten, mendiak gehiegi soiltzeak euria gutxituko zuela. Hemen ere izan zen bolada bat arbolak gupida gabe botatzen zirena eta berriz landatu ez. Garoa komeni eta garamenak hazteko arbolak kendu behar. Labrantzarako lurrak egokitzeko ere berdin. Hala ere, hemengoa ez zen ezer asko izango. Penintsula osoari begiratuta duela 500 urtetatik hona, zuhaizti pila ederra gutxituko zen. Esaten dutenez, katagorria Irundik abiatu eta Cadizeraino joan zitekeen arbolatik arbolara saltatuz, lurrera jaitsi gabe.

Orain mundu mailan egiten dituzte azterketak, zer zuhaitz oreka ote dagoen ikusteko. Brasilgo Amazoniako zuhaizti ikaragarriak munduaren birikak direla irudikatzen dute jakintsuek. Baina soiltzen ari omen da. Egurra ateratzeko gupida gabeko triskantzak egiten ari omen dira. Klimaren oreka zaintzeko beharrezkoa omen da kontuan edukitzea hori.

Beste hainbat gauza ere badira eguratsa izorratzen dutenak. Hainbeste errekinen kelar eta kutsadurek ere min egin diezaiokete arnastu behar dugun aireari. Eta bide batez, eguraldiaren martxa hondatu. Hori guztia sinesta daiteke, baina nik ez dut uste, oraingoz behintzat, maila nabarmeneko eraginik izan dezakeenik horrek. Hala, eguraldiak astakeriak egiten jarraituko ditu eta goxoa eta onuragarri izaten ere bai. Aspaldi honetan nahiko ondo dabil behintzat eta ezin kexatuko gara.

Kuarta tenporek ez ziguten seinale ona utzi, baina agian oraingoan deskuidatu egingo dira. Nik hala uste dut behintzat. Badirudi udaberria aurreratu egin zaigula. Kanpoa pixka bat irabazten hasi da. Laster sartuko gara udaberrian. Hilaren 20-an eguerdiko hamabietan hain zuzen. 25-ean Amabirjina martxoko. Kukua aipatzeko eguna. Izan ere Erromako zubian pasatzen omen da egun horretan eta hurrengo egunetan kantuan hasteko prest. Hilaren bukaeran zozo mikoteak. Bi egun eta erdi Martxokoak eta beste bi eta erdi Apirilekoak.

Artzaina izorratu nahi omen zuten harro samar zebilelako. Martxoko larreekin ardiak bizkortu eta Apirileko belarrak jateko amorratzen. Martxoak esan omen zion apirilari: nik ipiniko dizkiat bi egun eta erdi eta hik ipini hitzak beste bi eta erdi, eta bost eguneko giro txarrak izorratuko dik ederki. Horrela euri jasa haiekin erreka jaiki omen zen galanki eta ardi pila hantxe ito.

Ondo izan irakurle guztiok eta hurrengorarte.                                                                                                

09-02-13

GARIZUMA ETA INAUTERIAK

Urtaroaren erdia baino gehiago igaroa dugu jadanik eta atertzeko konturik ez dauka. Aspaldi honetan elementu guztiak astoratuta dabilzkigu. Negu giro peto-petoa alajaina. Eguzkia izan ezik denetik daukagu. Euria ia atertu gabe eta batzuetan kopuruetan neurriz kanpo. Elurra berriz, mendietan kendu ere ez du egin aspaldian eta aldiz, behera ere jaitsi da. Haizeak ere egin ditu bereak. Urak eta haizeak oker galantak egin dizkigute. Aipatzekoak baita ere txingorra, trumoia, tximista eta izotza.

Urtarril kaskarrak otsail hobea utziko zigula pentsatsen genuen baina ez da hala gertatzen ari. Fama txarreko hila dugu hau eta aurten ederki ari da kunplitzen. Hala ere badirudi on alditxo bat eskeiniko digula hilaren erdi alde honetan.

 Aurtengo garizuma, aurreko urtean baino pixka bat beranduago tokatu zaigu eta berarekin batera inauteriak, aste santua eta koarta tenporak. Neguko tenporak martxoaren 4, 6 eta 7an izango dira eta udaberrikoak ekainaren 3, 5 eta 6 an. Horrela  lehenengo tenporei, eguraldi iragarpenerako apirila, maiatza eta ekaina tokatzen zaie. Hala diote zenbaiten teoriak behintzat. Beraz, oraindik martxoa ere abenduko tenporari dagokio. Ea zer adierazten diguten bada. Erreparatu egin beharko. Dena dela guk geure modura jarraituko dugu zer eguraldi egingo duen asmatu nahian. Izan ere ez dakit garizumari ez ote zioten lan gehiegi ipini eta denak ezin ondo kunplitu.

 Gauza batzuk indartu eta beste batzuk gastatu egiten dira. Adibidez inauteriak inoiz baino biziago mantentzen dira baina pazkoazkoa edo arbiloretako konfesio eta jaunartzeak porrot egin zuten erabat. Dotrinaren testa egiten  ziguten apaizek, ea gai ote ginen ikusteko eta gure jakinduria maila onean bazegoen txartela ematen ziguten formalki jaunartzera joan ahal izateko. Zerura joan ahal izateko Jaungoikoaren grazian egon beharra zegoela eta galdeketa horietako batean parrokoak mutil koskorrari galdetu omen zion ea hiltzeko nola egon behar zen eta mutilaren erantzuna: bizirik jauna. Txartela irabaziko zuen seguruenik.

Bijilia eta barauak egin ohi ziren garizuman eta erromeriak suspenditu ere bai. Serio demonio, formal antzean ibili behar bolada batean. Berrogei egunetako garizuma nahiko luzea eta kalbario dezentea izan ohi zen, batez ere gazteentzat. Ez erromeri, ez soinu eta ez dantza. Kantu serioak eta sermoi ugari entzun behar. Horregatik garizuman sartu aurreko egunetan ospatzen ziren inauteri edo karnabalak. Gerora, gerra ondorenean, galerazi egin zuten guzti hori eta oso toki gutxitan eutsi zitzaion ohiturari. Sasiko potzu eta txakurzuloka  eta horrelako jolas motelagoekin konformatu behar. Baina esan bezala, orain indar handiz berpiztu zaizkigu inauteri festa horiek. Leku askotan ospatzen dira baina Tolosakoak dira inguru hauetan sonatuenak. Munduan zehar ere leku askotan omen dago ohitura hori.

Badirudi, eguraldiaren aldetik, otsailaren beste erdi honetan hobeto portatuko dela. Ea inauteri egun horietan suerte pixka bat izaten duten ospatzen den leku horietan. Oraindik egun dezente falta dira baina udaberriari begira jarriak gaude jadanik. Ea formal antzean ibiltzen zaigun hemendik aurrera. Ondo segi eta hurrengora arte. Agur bero bana irakurle guztioi.

09-01-13 (URTARRILA)

URTE ZAHARRARI AGUR ETA KAIXO BERRIARI

Berriro ere agurtu dugu urte zaharra eta kaixo esan diogu urte berriari. Mundua eguzkiari biraka ibiltze horri, halako muga batzuk jartzen dizkiogu: horietako bat dugu urte mugaren hau. Geure komenientziarako jarritako jarraibideak dira horiek gehienbat eta ez dira zehatz mehatz bat etortzen errealitatearekin. Mundu tripandi hau ilargia alboan duela txintxo asko dabil betiko martxan eguzkiari urtean buelta bat emanaz. Jira bira horiek badituzte beren gora beherak.

Batzuetan eguzkia hurbilago dauka eta beste batzuetan xaflanago harrapatzen gaitu. Aldarte horietatik sortzen dira urtaroak eguzkiari dagokionez eta ilargiari dagokionez berriz ilgora eta ilbehera. Horiek guztiak eragin zuzena dute eguraldiarengan. Eragin zuzena bai baina ez erregularra. Adibidez uda partean eta negu partean badituzte beren berezitasunak, baina beti ez dira berdin portatzen. Igaro dugun urte hori nahiko eskasa izan dugu eguraldiari dagokionez. Hotz beroaren media ohikoa baino beherago. Goieneko eta beheeneko puntak ere gutxiegi nabarmendu dira. Alegia bero handirik ez eta zeropeko hotzak ere gutxi. Elurra gutxiegi eta euria gehiegi. Bataz besteko euri kopurua altu eta ateri egunak gutxiegi. Eguzki orduak ere gutxiegi. Lurraren tenperatura hotzegia batez beste. Hori guztia naturaren martxari begiratuta. Guk berriz eguzki gehiago eskatuko genuen baina elur eta izotz gehiago ez.

Eguraldiak beti zerbaitetan jarduten omen du eta munduaren azalera guztian dago eguraldia lanean. Katastrofe eta bihurrikeria dezenteak egin ditu munduan zehar. Egia esan alde horretatik nahiko suabe portatu da gure lurralde honetan.

Urte xaxtar hori atzean utzi dugu eta abiatu gara 2009.eko urtean zehar. Ilusioz esan diogu kaixo urte berriari, hobeto portatuko den itxaropenarekin. Eguraldi politarekin abiatu zen gainera baina kaskarraldi gogorra jasan behar izan dugu aurreko aste horretan. Elurra itsas ertzeraino eta batez ere izotza eta jela gogorra non nahi. Lurralde guztia zeropean eta Itziarren berton ere dezente harrapatu gaitu bai elurrak eta zer esanik ez izotzak. Elur koska handirik ez baina giro petrala eduki dugu egun batzuetan. Hala ere ez da hain anormala neguaren erdian horrelakoak egitea. Bere terrenoan eta bere garaian egin dituenez ontzat emango diogu oraingoz. Gainera joan den igandean hasi zen buelta ematen, eguraldi politarekin. Orain goizeko izotz kontuak ere konpondu samarturik, martxa egokia hartu duela dirudi boladatxo baterako behintzat. Ez dut uste hil honetan berriz elurrik ikusiko dugunik behetan. Agian mendi puntak zurituko ditu datorren asteko kaskarraldi batean. Baina euria izango dugu protagonista hilaren azken partean. San Sebastian hotza neguaren bihotza. Baina Kandelario harkaitzari ura dario. Hau izango da balekoa aurten. Hala ere negu luzea daukagu oraindik eta kontuz Otsailarekin. Ez du Ilbeltza baino gutxiago izan nahiko elur kontuetan. Badaki bai jipoi ederrak ematen. Bueno bada, hementxe bukatuko dut jardunalditxo hau. Hurrengoan beste zerbait eta hobeto. Animo eta segi ondo irakurle guztiok. Hurrengora arte. Agur.     

08-12-03

EGURALDI HONEKIN ASPERTUTA

Eguraldia aipatu beharko dugu berriro ere. Alde batetik gogo handirik ez du ematen beti horretaz jarduteak. Bestaldetik begiratuta berriz, notizia izaten jarraitzen du. Beti izan ohi da nolabait notizi eguraldia baina bere onetik ateratzen denean ematen du bai zer esana franko. Aspaldi samarretik gabiltza eguraldi kalamidade honekin kokoteraino eginda. Eta gainera lehenaz gain azkenaldi honetan areagotu egin da eguraldiaren zakarkeria. Elementu gehienak aztoratuta dabiltza. Haizea modu zakarrean. Euria goian zena behean. Elurra lotsagabe goialdeak zuritu eta behera jaitsi nahian. Trumoia eta tximista zirti zarta eta dinbirri danbarra bazterrak puskatu beharrean. Eguzkia inondik ere ikusi ezin.

Honetan, Txirritaren txistearekin gogoratu naiz. Tripa handia omen zeukan eta kale bazterrean txiza egiten ari zela, mutil koskor bat begira zeukala konturatu omen zen. Hala esan omen zion mutikoari: ikusi egin al duk nire pitilina? Ba emaizkiok eskuminak, neuk aspaldian ez diat ikusi eta.

Lainoen tripatzar horiek berdin egiten dute eguzkiarekin. Gau luze eta egun lainotsuekin jai dauka eguzkiak. Lainoen txiza parrastak amaituko balira sikiera. Izan ere eguraldiaren martxak,  izaten du halako temakeria bat, hasten den eran jarraitzekoa. Amorrua franko eman ohi du horrek. Aldakortasun gehiegia ere ez da ona baina segi eta segi busti giroan jasotzeko edo aldatzeko konturik gabe aspergarria jartzen da benetan. Euririk gabeko egunak oso gutxi izan dira azaroan. Urrian ere asko ez. Eguraldiaren temakeria horiek zirela eta pentsatzen, ea horiek aldez aurretik iragarri ote zitezkeen. Epe motzagorako arrastoak edo seinaleak nolabait sumatu daitezke, nahiz eta zeharo ziurrak ez izan. Meteorologiko zerbitzuetan ematen dituzten iragarpenak ere ez dira izaten luzerakoak. Lau edo bost egunetarakoa baino gehiagokorik ez dute ematen.

Zenbat aldiz erreparatu ote zaio ilargiari horretarako seinale edo klaberik ba ote daukan. Konjetura eta mito asko azaltzen dira esaera zaharretan eta antzinako kontakizunetan baina gauza ziurrik ez da atera hortik. Kuarta tenporen eguraldia asmatzeko birtute hori ere intentzio horretatik sortuko zen. Baina eliz liturgiaren arabera ipinitakoak direnez, berez ez daukate inolako zer ikusirik eguraldiarekin. Tenporen data horiek ilargiaren mugimenduekin lotura txiki bat dutelako agian eta sinesmenaren dosi dezentea ipini eta hara hor mito bihurtu. Urte asko daramatza mito horrek gure artean baina estatistika zehatzik ez dago eguraldia asmatzeko baliagarritasunean.

Ilargiaren faseak eta bere nondik norakoek ere ez dute ematen arrasto zehatzik eguraldiaren joerak asmatzeko. Guk dena jakin nahi izaten dugu baina inkognita iluna da eguraldiaren martxa. Inbento asko azaltzen dira baino ez dut uste hori lortuko dutenik.

 Udazkenaren azkeneko hilean gaude eta laster ditugu urte egunik motzenak. Santa Luziatik Santo Tomasetara hain zuzen. Santa Luzia, eguna motza eta gaua luzia. Kuarta Tenporak hilaren 17, 18 eta 20-an  izango ditugu. Neguan sartu berriz, hilaren 21ean eguerdiko ordu batean. Egutegiari begiratuz oraindik egun dezente falta dira baina eguraldiari dagokionez badirudi neguaren erdian gaudela. Udazkena anormal samarra dihoakigu eta ea negu normala tokatzen zaigun. Gabon aurretik onaldia etorriko zaigulakoan nago. Egun batzuetarako ateriak mesede egingo luke. Oraingoan honetan utziko dut. Ea hurrengoa hobea ateratzen zaidan. Gabon Eguberri zoriontsuak opa dizkizuet irakurle guztioi.  Ondo pasa eta hurrengora arte.

ITZIAR, UDAL-HERRI

Aurten 15garren PERIA ospatuko da Itziarren. Udal-herri bihurtzeko gestio-gastuetarako laguntzatxo bat izan zedin asmatutako ekintza da hau. Lehenagotik ere hasita zegoen Itziarren asmo hori lantzen. Ilusioa sortu zuen gainera helburu horrek. Itziartarrok hainbeste nortasun bageneukala iruditzen zitzaigun eta agian premia ere bai. Uste genuen inork ez ziokeela oztoporik jarri behar geuk hain garbi ikusten genuen asmo jator hari.                Borondate oneko ekintza zen, hain zuzen. Inor izorratu gabe geure gauzak geure gisara hobeto antolatuko genituela uste genuen eta hala sinesten dugu gaur ere itziartar guztiok.

Baina gure usteak ustel atera zaizkigu. Jardunaldi galanta egin da Itziarren asmo horren atzetik, baina oztopo handiak jarri dizkigute eta gure  ahalegin guztiek porrot egin dute. Debako udala aurka jarri zitzaigun eta behin eta berriz eskatu arren, Aldundiak ez digu onartu hain arrazoizkoa iruditzen zaigun eskaera hori. Asko sufriarazi digute itziartarroi  jarrera horiek. Nire ustez ez dauka inolako zentzurik debeku hori mantentzeak. Bete-beteko eskubide bat aldarrikatzen dugu.

Itziar herriari dagokion lurraldea nahiko zabala da. Gutxi gora behera parrokiaren hainakoa, hain zuzen. Esparru zabal horretan sakabanaturik bizi izan garen guztiok sentitu izan gara itziartar. Goiltzibar, Olazabal, Beliosoro... lekutan daude Debatik. Garai batean oinez joaten ginen Debara udaletxeko eginkizunak betetzera. Eliz kontuetarako ondo moldatzen ginen Itziarren. Gure etxean askotan aipatzen genuen udala Itziarren egoteak izango lituzkeen onurak, urrutikoentzako eta itziartar guztiontzat.

Oraindik ere jende asko bizi da Itziarren landetxeetan sakabanaturik. Gauza ederra ere bada hori; jendea baserri eta mendi giroan bananduta bizitzea. Arreta berezia merezi dute horiek. Horrela bizi izateak alderdi onak baditu baina baita eragozpen eta alde txar asko ere. Guztion esker ona jaso behar lukeke, baina gizarteak baztertu edo ahaztu egiten ditu. Inor ez balitzake bizi bazter horietan dena basamortu bihurtu eta paraje tristeak izango lirateke. Geuk, itziartarrok, ezagutzen dugu ondoen hori guztia eta geuk kudeatu beharko genuke geure ingurunea. Itziar udal-herri izateak ahalbidetuko lituzke horrelako hainbat ekintza. Beti sumatu izan dut nik Debatarren moztasuna eta sentsibilitate falta gauza horietarako; arrotzak gertatzen dira Debako kaskoan bizi direnentzat.

Debarrak Deba eta Itziartarrak Itziar kudeatzeko ez luke egon behar inolako trabarik; ez luke inolako okerrik sortu behar inorentzako. Nik ez dut ulertzen zergatik trabatzen den ekimen hori; guztiz naturala eta egokia iruditzen zait. Guk geu izan nahi badugu, geu izan beharko genuke. Baina besteak ere gu izatera behartze hori oso gaizki iruditzen zait. Intentzio zital horrek hamaika oker egin du munduan.

Kontu hauek nire gogoeta edo pentsakizunak besterik ez dira, baina dei egiten diet gai hauetan ardura dutenei buruari bi buelta eman diezaiotela arrazoia eta zuzentasuna non ote dagoen ikusteko.

Peria galanta ospatuko da aurten ere Itziarren. Beste aupada bat izan dadila Itziar udal-herri izateko deiadar horretan. Eguraldia portatuko delakoan nago itxura ederra ez daukan arren. “Urriko hilberrin elurra Aizkorrin”. Aurten bete-betean asmatu du esaera zahar horrek. Txarralditxo batzuk ez datoz gaizki udazkenean baina  pasatu gabe. Asko gozatu perian eta ondo izan zuen bizitzan. Horixe opa dizuet ixixatar guztioi. Agur

JOXE LANDA

08-10-07 - UDAZKENAREN TAUPADAK

Urtaro denek dute zerbait berezia eta udazkenak ere baditu hainbat bitxikeri sarritan aipatu ohi direnak. Bitxia da adibidez hainbat zuhaitzek beren jantziak kendu egiten dituztela negua datorrelako. Gu negu gogorretik babesteko, ahal dugun ondoen janzten gara, ez hoztu eta ez bustitzeko. Arbolak berriz biluzik geratzen dira lo egon behar duten garairako. Hasita daude jantziak botatzen. Beren zikloa bukatu delako hostoak ihartu eta jausi egiten dira. Gero orbelak haizearekin jolasean bazterrak zikinduz. Pena ematen du zuhaitzak biluzik gelditzeak negurako baina itxura denez, horrelaxe da naturaren martxa. Fruta eta abar, uzta bikainak eman dituzte eta orain kolore gorrizta hartu dute eta laster enborra eta zotza besterik ez zaie geldituko bistan. Horrela neguan atseden hartzeko prest, udaberrian esnatu eta berpiztu daitezen. Izan ere negua dugu aparteko urtaroa naturari dagokionez. Euskaraz beste hiru urtaroen izenak udarekin hasten dira hain zuzen: udaberria, udara eta udazkena. Beraz udazkenean bukatuko litzateke udara.  Naturak ere bederatzi hilabete esna pasatzen ditu eta hiru hilabete lotan . Gu ere horrelatsu ibiltzen gara. Udaberria egunsentia izango litzateke eta udazkena iluntzea. Horrela udazkenak ere baditu bere berezitasunak eta bere xarma ere bai agian. Alde batetik tristezia pixka bat nabaritu ohi dugu. Egunak mozten joatea penagarria da. Eguraldia ere goibelago eta euritsuago izan ohi da udazkenean. Neguaren atarian gaudela pentsatzeak ere ematen du halako ikara antza. Uda partean bi solairuko eguraldia egon ohi da askotan. Eguratsaren goi geruzetan zirro hodei eta trumoi lainoak beren kontura eta behetan berriz ipar haizearen laino maskal ganduak. Solairu bakoitzak bere jokoa erabili ohi du. Udazkenean aurrera goazen einean nahasten hasten dira bi solairu horiek eta biak harrapatzen dituzten fronte sendoak, mendebaldetik etorri eta noiz nahi zeharkatuko dute gure lurralde hau. Hala ere eguraldiaren aldetik, hego haizea izan ohi da udazkenaren seinalerik nabarmenena. Gehiagotan azaldu ohi da haize mota hori udazken partean. Batzuetan zakar samar eta beste batzuetan oso epel ere bai. Foeng efektua deitzen zaion egoera berezi hori, noiz nahi sortu ohi da. Kostaldeko mendikateak igarotzerakoan hego parteko maldetan lagatzen dituzte hezetasunak eta beste aldera igarotzean berotu egin ohi da haize lehor hori. Horregatik udazkenean ere tokatzen dira egun beroak. Aurten ez da oraindik asko sumatu gauza hori  baina hasita dago hegoaldeko joera nabarmentzen. Nik uste dut hego haizetik nahikoa izango dugula aurten. Udazkenean mendebaldeko erasoak tartekatzea ere tipikoa da. Euria eta freskurarekin agian mendi puntak zuritu ere bai. Antizikloiaren kalma bereziak ere izan ohi dira. Ihintza galanta goizean eta eguzki epela eguerdian. Garo-paitarako aproposak izan ohi ziren horiek.         Ihintza hori handia baldin bazen hego haizearen abisua zela esan ohi zuen gure aitak. Lertxunaren hostoa oso geldi bazegoen aldi baterako giro ona. Zapoak gogotik kantatzen bazuen iluntzean, hurrengo egunean eguraldi txarra. Gauza bera egiten bazuen sakelak goizean, egun horretan ateri. Ipurtargiak ikusten bagenituen iluntzean eguraldi ona seguru hurrengo egunean. Urtaro lantsua izan ohi zen udazkena baserrirako. Uztak jaso, garoak bildu eta garia erein besteak beste. Artazuriketak eta sagardoa egiten ere hortxe bete-betean. Arbiak ere ematen zituen bere lantxoak. Gaur egun ez dago horrelako konturik. Erabat aldatuta daude gauzak. Paisaia bera ere galanki aldatu da pinuarekin. Zuhaitz hauek ez dira biluzik gelditzen negurako. Etekin hobea emango du baina itsusiagoa da naturarentzat. Beste hainbat gauza ere ia ahaztu zaizkigu nolakoak ziren. Kontatu izan ziguten ahaztu hitz hori nondik zetorren. Jaungoikoa ari omen zen animalia bakoitzari izena jartzeko aldez aurretik pentsatuta zeuzkanak gogoratuz eta pila galanta pasa zituenean animali belarri handi hori tokatu parean. Harentzako zer izen pentsatuta zeukan ezin gogoratu eta ahaztu egin zitzaiola eta horixe bera jarri beharko ziola hari. Ahaztua alegia. Horrela astua izenarekin geratu omen zen animali belarri handi hura.