joxelanda

09-11-05 - EGURALDIAREN BERRI

ASTEBURURAKO IRAGARPENA

AZALPEN OROKORRA: INGALATERRA ALDETIK IGAROKO DEN BORRASKA BATEK BETE-BETEAN HARRAPATUKO GAITU ASTEBURU HONETAN ETA GOI GERUZETAKO EGOERA TXARRAK LAGUNDUTA GIRO TXARRA MANTENDUKO DA PENINTSULAREN IPAR PARTE HONETAN. EGURALDIAREN ELEMENTU GUZTIAK ASTORATURIK GOGOR HARRAPATUKO GAITU ERASOAK. EURIA ETA TXINGORRA, ZAPARRADA TRUMOITSUAK UGARI ETA MARDULAK. HAIZEA OSO ZAKAR IPAR EDO IPAR MENDEBALDETIK. TENPERATURA JAISTEN MENDI GAILURRAK ZURITZERAINO. SAN MARTINEN UDATXOAREN ZAI JARRI BEHARKO.

ERABAT TXARRA BESTE LAU EGUNETAN

09-11-06 (ostirala) HAIZEA BAREAGO ETA EPELAGO,  ZAPARRADEKIN

Tinko jarraituko du erasoak, baina haizea suabeago eta tenperatura zertxobait igoaz, apur bat erosoago. Euria galanki botako du, bereziki kostaldean. Arratsalde partean gehiago agian. Ater une motzak eta zaparrada mardulak noiznahi. Baditeke lokalki erauntsi bortitz samarrak gertatzea. Haizeak sartaldetik joko du. Itsasaldean zakar eta lurraldean bareago. Txarkeria edo petralkeria gutxitu baina onetik bat ere ez eta giro kaskarra oro har. Hegoaldean euri gutxiago baina lainotsu eta zipriztinak han ere.

09-11-07 (larunbata) GIRO TXARRA IPAR MENDEBALDEKO HAIZE ZAKARRAREKIN

Giro txarra jarriko da, erasoa areagotuz. Haizea ipar mendebaldetik oso zakar, kostaldean behintzat. Baina hegoaldean ere giro desatsegina euri zipriztinekin. Tenperatura beherantz eta zaparrada trumoitsuak txingorra tartean dutela. Haizearen ipar ukitu horrek hotzaren sentsazioa areagotu egingo du. Beraz, eguraldi deserosoa Euskal Herri osoan. Eta hobetzeko itxurarik ez gainera.  

09-11-08 (igandea) IPAR MENDEBALDEKO HAIZE PETRALAREN TXARKERIAK

Haizea zakar, iparretik jarri nahian eta hozte aldera eginaz oso petrala sumatuko dugu. Txingorrez hornituriko trumoizko euri zaparradak ugari.Mendi gailurrak zuritu egingo dira negu itxura hartuz. Kostaldea gaztigatuko du gehien baina lurralde guztian mantenduko da giro kaskarra. Hotz bero eta euri jasak, egun guztian berdintsu mantenduko dira. Itsasoan erabat txarra eta errepideetan ere arazoak txingorra medio.   

09-10-14

EGURALDIAZ HIZKETAN

ITZIAR INGURUAN

Gauza natural bat bezala ikusi izan dut nik beti. Gure bizitzarekin lotura estua duena. Oso premiazko gainera. Hainbat modutan eragina duena. Arnasten dugun bakoitzean xurgatzen dugu.

 Eguraldia espektakuloa eta espektatiba. Eguraldia ikuskizuna eta etorkizuna. Une honetan daukaguna behar eta gerora zer etorriko ote zaigun peskizan egon behar. Naturaren dinamika markatzen duena. Ez da gizakiok egin ahal duguna baina bai jasaten duguna.

Eguratsa edo atmosfera eguraldia da eta bera da bizitzaren makulua. Ezin bestekoa gainera. Naturaren zatirik garrantzitsuena da. Hori gabe ez lirateke ez landare eta ez animaliarik existituko. Beraz, gizakiok ere ez. Batzuetan animatu eta besteetan tristetu egiten gaitu. Une oro geurekin daukagu nolabait. Horri bai esan diezaiokegula zu gabe zer egingo nuke nik.

Beti izango zen aipagai eguraldia baina orain askotan bihurtzen da notizia. Informazioetako medioek ederki astintzen duten gaia da alajaina. Agian gehiegi ere bai batzuetan baina gai sanoa da azken batean. Nik neuk ez dut behin ere sumatu horrelako gauza berezi edo uste gabeko bezala. Gauza interesante bezala bai ordea, naturala iruditu izan bait zait beti. Komentario edo elkar hizketatxo bat edo beste egunean zehar berarekin. Propio hitzegin ez dit egiten baina hainbat seinalek zerbait adierazten didate. Betiko galdera zer eguraldi egingo ote duen gerora edo hurrengo egiunetan. Gutxi edo gehiago, nola edo hala asmatu egin nahi nolabait. Izan ere sekulako garrantzia du kasu askotan eta gutxi edo asko ia beti.

Lehen esan bezala eguraldiaren barnean bizi gara eta bere atzaparretan gauzka. Jan edo edan gabe bizi gintezke egun batzuetan baina arnasa hartu gabe oso denbora gutxian. Niretzat gauza sinpatikoa da baina ez nitzake eguraldi zale amorratua izango. Horrela ez litzakeelako gauza naturala izango. Kaixo eguraldi diodanean, trumoi konkor edo hodei gandorren batek kaixo Joxe erantzuten sumatzen dut. Kasu gehiegi ez genioke egin behar baina batere egin gabe sekula utzi ere ez. Batzuetan goza arazten gaitu eta beste batzuetan sufri arazi. Espektakulu edo ikuskizun polita edo egoera amorragarri edo aspergarria. Bustia edo lehorra, hotza edo beroa, haizetsu edo bare, presioa goian edo behean, hezetasun eta presioen jokoa. Euria, hezetasuna tanta bihurtzean. Elur malutak hezetasun izoztuaren tantak. Txingorra, euri tantak izoztuta. Tximista eguratseko elektrizitatearen desoreka edo pilaketa. Trumoia tximistak airean egiten duen urraduraren zarata. Oraingo honetan utziko dut baina hurrengo batean jarraituko dut gai honekin. Itziarko feria ere badatorkigu eta zer eguraldi egingo duen jakin nahiko du jendeak. Itxura ona hartzen diot baina oraindik urruti samar dagoenez ez naiz atrebitzen ezer ziurtatzen, baina nire blogean jarriko dut aurreko igandean eta ziurrago aurreko ostegunean. Beraz, animo eta agur bero bana irakurle guztioi.

09-09-20

ENDOIAKO ATZERRITAR GAZTETXOEN  ARAZOA

GAZTETXO HORIEN ATARRAMENDUA ETA AUZOKIDEAN KEZKAK

NIRE INPRESIOAK

Lehenik eta behin esan behar dugu gaztetxo horiek merezi dutela ahalik eta ondoen zainduta egotea eta beraietaz arduratzea. Leku txar batean sortu izanaren kulparik ez daukate beraiek. Ez zuten nahita aukeratu hain inguru eta leku kaskarrean jaiotzea. Esaten dutenez oso miseria-lekutik abiatzen dira honantz zer edo zer hobeagoaren bila. Nola edo ahala bizi izan nahi eta sekulako komeriak eta sinestezinezko ibilera txarrak jasan behar bidaia luze horietan, gupidarik  gabeko jende maltzurraren eskuetan nora doazen arrastorik ere gabe. Horietaz egiten diren hainbat kontaketetan behintzat horrela azaltzen da. Ez gara jaiotzen norberak nahi izaten duen lekuan, baina gehienetan izugarri maite dugu leku hori. Eta leku guztiek izan behar lukete bizitza duin bat gauzatzeko adina elementu edo baliabide. Baina gizarte hau biziki aldrebesa denez, oso gaizki bizi den lekuak ere asko dira nonbait, munduan. Zer edo zeren bila, nora edo hara joan behar itxaropenak bultzatuta.  Hain zuzen ere, larria behar du izan egoerak, gaztetxo hauek modu horretan zerbait hobeagoaren bila beren herrietatik hanka egiteko. Gero, auskalo zenbat tranpa eta zikinkeria dagoen hor tartean. Aspaldi haietan, hemen bertotik ere joan izan ziren Amerikara eta beste hainbat lekutara, bizimodua aurrera ateratzeko asmoz. Guk ere bagenuen osaba bat Argentinan eta ez zen gehiago itzuli. Eta ezta han aberastu ere. Baziren Endoian gehiago ere hori egin behar izan zutenak. Baina gaztetxo etorri-berri hauen kontua erabat ezberdina dela iruditzen zait.  Gizateriaren bekatu larria dela dirudi honek. Horixe bai benetan merezi dutela hemen ondo hartu eta hezten laguntzea, nahiz eta horrekin bakarrik ez den konponduko arazo hori orokorrean. Estrategia askoz egokiagoa eta borondate handiagoa beharko lirateke munduko desoreka horiei konponbidea emateko. Inteligentzia dugun izaki mota bakarra gara gizakiok eta elkar maitatzeko kapazitatea dugunak, gainera. Baina ez bata eta ez bestea ez ditugu ondo erabiltzen. Besteen bizkarretik gure burua hobetzekotan ibiltzen gara, baina oso oker gaude horretaz. Gizonak bere burua izorratzen du izaera eta jokaera horrekin.

Baina gogoetatxo hau egin ondoren gatozen harira eta jorra dezagun gaia. Lehenengo eta behin esan dezagun argi eta garbi pertsona horiek ondo zaintzeko lekua ez dela Endoian daukaten hori. Ez dakit zein demonio eta nola demonio  bururatu  zaien astakeria hori. Auzoa izorratu eta gaztetxo horien beharrak bat ere konpondu ez. Hori ez baita lekua zeregin horretarako. Auzokook esan dezakegu bakean uzten bagaituzte guri bost axola, baina nik honen inguruan ez dut horrela pentsatzen. Gizatasun eta erruki apur bat izango bagenu, ezingo genuke ontzat hartu horiek zaintzeko edo beraietaz arduratzeko modu hori. Ni ez naiz aditua gauza horietan, baina burua bere lekuan daukan edozeinek  ikus dezake, hori baino leku aproposagoak izango direla nonbait.

Hori alde batetik eta, bestetik, auzokoek eta parajeek ere errespetu pixka bat merezi dutelakoan nago: auzoko biztanleak galanki molestatu eta paisaia goitik behera hondatu. Monstruo bat bihurtu da gure Endoia txukun eta polita. Uztapide bertsolaria bizi izan balitz, bertso ederrak jarriko zizkion gai honi. Zenbat ibili ote zen leku horretan bertan artzantzan edo garapaitan. Ez dago eskubiderik anabasa hori egiteko. Bazterrak izorratu eta ezer lortu ez. Hori baino askoz gehiago merezi dute gaztetxo horiek, nahiz eta gaizto fama eduki. Hemen ondo preparatu eta beren kabuz haien herrira itzuli eta hango martxa hobetzen parte har dezaten, laguntzen saiatu beharko genuke. Ilusioa piztea, alegia.  Mundu guztiak maite izaten du biziki  nork bere jaioterria. Hain miseria gorrian bizi badira, norbaitek benetako laguntza eskaini behar lieke hango bizimodua hobetzeko. Europarrok kulpa galanta dugu Afrikako egoeraz. Lehenago gure menpe eduki eta gero erabat abandonatuta laga, interesatzen ez zaizkigunean.

         Endoiarrok sinpatia genion Illarragorri  edo Gorosti Handi aldeko  etxetxo horri. Oi lur!. Txalet moduan bizitoki izateko eraiki zuten eta, gero, osasun osaketa premietarako lekua bihurtu zen. Geroago, aisialdietarako egonleku atsegina izan zen. Azkenaldian jatetxe edo askaltzeko leku gisa funtzionatzen zuen. Endoia gaina mendi muino polita eta paraje interesgarria iruditu izan zait beti. Garai batean nekazaritza eta abeltzantza ziren horko aktibitate printzipalak. Gaur egun, bizibide bezala ez dago horiekin kontatzerik. Baina bizitoki izateko paraje aproposa dela uste dut. Baserritik bizi izatetik baserrian bizi izatera pasa. Baina horretarako gizartearen errespetua eta mira behar ditu gai horrek. Bizitoki horiek badute xarma eta erakargarritasunik, baina alde txarrak ere, asko. Berton lanbiderik ezean lantokiak urruti eta deseroso gehienetan. Hainbat  zerbitzu eta laguntzetatik at geratzen dira. Hau nekazari munduari, orokorrean, gertatzen zaio eta gizarteak aldatu behar luke gai horretaz hartzen duen ikusmira.

Eta orain monstruotzar bat bihurtu da Endoia. Berlingo Harresia edo Guantanamokoa, agian. Itxura gabeko ekintza aldrebesa. Endoia berpiztu egin behar omen zen. Jo eta akabatu bai tratamendu horrekin. Nola berreskuratu orain auzotarren lasaitasuna? Nola sinetsi akzio txarren bat gehiago ez dutela egingo? Nola txukundu garai bateko paisaia  polit eta liluragarri hura. Nola uxatu utzi digun gustu txarra. Nola berreskuratu atzerritar eta etorri-berriei, bereziki gaztetxo horietakoei, behar geniokeen txera eta arreta? Nik ezin dut sinetsi hobeto maneiatu ezin daitekeenik kontu hori. Hemen gaizkile eta gaiztoak diren aitzakia jartzen da, baina ez dut uste, orokorrean, politika egokia planteatzen denik gai horretan. Mundutxo hau biztanle guztien etxea dugu eta etxe barruan hobeto konpondu beharko genuke. Baina sestra eta borroka ugari sumatzen da bazterretan. Hortik sortzen dira aldrebeskeriak eta desorekak.  Gu gutxi garelako, hor konpon. Zergatik ez dituzte Donostiaren erdi-erdian jartzen? Errazago errendituko lituzkete.

Agian, gaztetxo hauek  nola edo halako kaleetan ohituak izango dira gehienak. Baina, horien heziketa eta horiei laguntzea ez da guk egiteko moduko lana. Baina txarrena da parajea itxuragabetu eta auzotarrak erabat izututa gauzkala kontu honek. Hiru tontor ditu Endoia gainak, erdikoa txikituta utzi dutelarik. Gehiago ezin izango dugu esan Endoia paisaia polita eta liluragarria denik. Harro geunden geure lekuarekin eta orain negargura ematen du. Gainera, noiznahi okerren bat  egingo ote duten peskizan eta gaztetxo horiek kartzelan daudelakoan egon behar. Nahikoa  sarraski eta oker egin dituzte lehendik. Gutxi kontatu dira, agian, hemen berton gertaturikoak . Izan ere, leku bazter honetako triskantza txiki horiek  ez dute hirietako jendea  molestatzen, nahiz eta guretzako nahiko handiak izan. Hala ere guk ez diegu aparteko antipatiarik gaztetxo horiei, izan ere garai batean gure baserrietara hurbiltzen ziren ijito eta beste hainbat eskale onartuak izaten genituen errukiz bederen. Baina era guztietako errespetua opa zaigula uste dut. Hara hemen Uztapidek paraje horri jarritako bertso bat:

Udaran bai an giro ederra                                    

Iñon ederrikan bazan

Ango iparreko aize ederra

zer zan nik ezin det esan

orain an dago paraje ura

jendiak ikusi dezan

noranai juaten giñala ere

toki oberikan etzan

09-09-01

UDAZKENA ETA LASTUR

UDAZKENA: Lehenago ere idatzi izan dut udazkenaz, baina oroitzapenak eta munduaren martxak gehiagorako ere ematen duelakoan nago. Egia esan, data hauetan oraindik dezente geratzen zaio udarari. Gainera eguraldiari dagokionez behintzat, udazken itxurakoa baino, udarakoarekin gehiago dabil. Hala ere, irailean sartu gara eta hil honek beti izan ohi du hala moduko trantsizio tankera.

San Nikolasak igaroz gero sumatu izan zaio udazken usai apur bat. Eguna moztu eta hego haizeak ugaldu. Euria sarriago eta freskura gehiago. Lehen esan ohi zen San Nikolas aurreko euriak asko balio zuela kanpoarentzat eta gerokoak deus ez. Izan ere naturak bere pautak ere baditu eta jadanik utzi egiten dio kanpoak irabazteari, orokorrean behintzat. Kosetxak eta uztak jasotzeko garaia ohi da hain zuzen. Udaberri eta udako emaitzak bete betean aurkitu izan dira udazkenaren hasieran.

Agian Urriari deitu behar genioke Uztaila. Artoa eta babarrunak, sagarrak eta udareak, gaztainak eta mahatsak, urrak eta intxaurrak, garoak eta azkeneko belarrak. Beste hainbat gauzetan ere jarri ohi genuen arreta urte sasoi honetan. Izan ere hilen izen kontu horrek beste dinamika bati dagokiola dirudi. Garia eta garagarrari agian. Ekaina garagar hila zen eta uztaila gari hila. Hauexek ziren nonbait kosetxarik garrantzitsuenak. Gariarekin ogia. Janari inportantea pertsonen elikaduran. “Eman egiguzu gure eguneroko ogia” zioen aspaldiko dotrina zaharrak, jainkoari otoitz egiterakoan. Abuztuari dagonila (kutxak gariz beteta alegia), Irailari Urrila (kutxak usten alegia) eta Urriari agor hila (gure gordailuak agortu samarrak alegia). Gero artoarekin konpondu behar. Taloa, esnea eta gaztainak. Errege sagarrak, urrak eta intxaurrak. Kalendario xelebrea alajaina.

Nekazariok lan asko izaten genuen udazkenean. Negutzar hori bistan eta oraintxe zen ahal zen guztia gordetzeko garaia. Negua monstruo bat bezala sumatzen zen udazkenetik begiratuta. Izan ere bageneukan bai eskarmentua, zer atarramendu jartzen zion neguak nekazariari. Saralez eta azpigarriz larri ibiliko ginen negu luzea iaio igarotzen. Zuhatza franko bai, belar ondo eta garoarekin. Hainbeste lan egin eta gero asko zirudien, baina ez zen berehala iritsiko hurrengo martxoa pagotxa ebakitzen hasteko. Astuna zen bai udazkenaren lan zama hori, baina gaua luzatzen eta eguraldia txartzen zihoan heinean sukaldearen goxotasuna gero eta estimatuagoa egiten zitzaigun. Artoak zuritu, gaztainak erre eta ganaduak gobernatu. Lan arinak ziren horiek eta etxe aldeko goxotasunean disfrutatzen genuen.

Hil honen 22-an iluntzeko 10-etan sartuko gara udazkenean eta koarta tenporak irailaren 16,18 eta 19-an izango dira. Ea hanka onarekin abiatzen den udazkena eta notizi ona ematen diguten tenporek.

LASTUR: Estimu handia genion garai batean Lasturri. Iganderoko meza eta lagun arteak. Munduko festarik politenak eta ez dakit zenbat gauza izango zen guretzako Lasturko txoko hori. Endoia eta Beliosoro aldeko eguraldiaren baldarkerietatik babesa ere bazen guretzako. Zulo samarrean baina eguraldiak beti suabe harrapatzen zuen. Imajinatu ohi genuen Otzartan zalko-zalko jarri eta oin bat Lasturren eta bestea Sastarrainen. Horietara ere, eguzkia eta euria iristen dira baina haizea suabe eta lainoak urruti. Lastur behea, Lastur goia eta Arbizkua zituen auzokide formalak, baina Endoiako zati bat ere erabat Lasturra murgiltzen ginen. Ofizialki hiru baserri ginen Itziarkoak. Belioso goikoa, erdikoa eta Txortxikoa. Beste denak Arroako parrokiari zegozkion. Baina mezatara joateko garaian sei ginen Lasturra joaten ginenak. Lehen esandako hiru horiek eta Belioso Bekoa, Akain eta Ziolar. Festa garaian berriz ia-ia Endoiatar guztiok ginen Lasturtar. Gauza horrek orain ere horrelatsu jarraitzen duela uste dut. Festak ere mundialak izaten jarraitzen omen dute. Gainera aurten eguraldia ere mundiala izango dutela iruditzen zait. Igandetik iganderainoko on aldi bikaina giro ederrarekin. Hilaren 6-ko igandea oso giro ona. Hilaren 13-ko igandea oso giro ona eta astean zeharreko egun guztiak oso giro onarekin. Bejon deizuela Lasturtarroi. Merezi bezalakoxe suertea alajaina. Ondo pasa eta bikain ibili. Gero badakizue: astelehenak egun batekoak izaten omen dira baina eternoak. Agur irakurle guztioi. Hurrengora arte.                                                                               

2009-08-02

EGURALDIA ETA GIROA

Gauza naturaltzat hartu izan dut beti eguraldia. Bizitzarekin lotuta dagoen zerbait, hainbat modutara eragiten diguna. Arnasaldi bakoitzean eguraldia xurgatzen dugu. Izan ere, airea eguraldiaz dago osatuta, edo hobe esateko, aireak dituen elementu guztien dinamika da eguraldia; hortaz, airea den edonon da eguraldia.

Mundua inguratzen duen aire geruzari eguratsa edo atmosfera deritzaio. Hogei bat kilometrotako lodiera du geruza horrek. Aire koska horrek duen dinamika litzateke bada eguraldia.

Aireak pisua du eta aldakorra da gainera, aparatu bitartez neurtu litekeen pisua. Presioa esaten zaio eta barometroak igartzen dio. Elementu inportantea da hau eguraldiarentzat. Presioa, hezetasuna, hotz-beroa, horiexek dira hiru eragile esanguratsuenak. Badira elementu txikiagoak ere, aipagarrienak eguzkia eta ilargia dira. Beste hainbat faktore ere ezagutzen ditugu eta ezagutzen ez direnak ere izan daitezke.

Eguzkia dugu bada maisu zaharra, hark eusten dio eguratsaren martxari. Izango du ilargiak ere zer esanik baina ez dago oraindik zientifikoki ondo aztertuta. Eragile nagusion bapateko aldaketetatik sortu ohi dira eguraldiaren fenomeno nabariak. Haizea, airea mugimenduan. Lainoa, hezetasuna kondentsatuta. Euria, lurrin-ttanttak batuz ur-tanta bihurturik. Elurra, lurrin izoztuaren pilaketa. Horrela aipa daitezke hainbat gorabehera. Baina guzti horien martxa ez da orekatua edo erregularra, kaos moduan funtzionatzen bait du eguraldiak. Leun eta suabe aldiz, itsumustuan eta zilipurdika beste askotan. Beti dugu ikusmina eta ikuskizuna. Asmakizuna eta jakinmina. Iragarri nahi eta komeni ere bai, baina ezin ziurtatu epe motzera ere. Beti da aipagai. Gehiegi ere bai sarri.

Batzuetan ondo portatu ohi da, besteetan nahiko baldar. Baina beti dugu haren behar, beraz, naturaltasunez eta lagun bezela hartu behar genuke. Nik goizero egiten diot kasu. Kaixo eguraldi, eta Kaixo Joxe erantzuten dit. Ez dit zertarako asmorik duen esaten baina pixkat antzematen zaio, eta batzutan dezente. Ondo portatzeko erregutxoa egin, baina bereari eusten dio. Hori manejatzeko inbentorik ez da asmatu oraindik, eta hobe horrela gainera. Lan horretarako neu ez nintzateke fidatuko gizakiarengan. Beraz, bake-bakean lagako diogu bere jardunean; noizik behin apur bat kritikatuz. Orain, aldi honetan, jator dabilkigu gainera. Baina euri falta larria datorkigu eta ez zaio konpontzeko itxurarik ikusten. Kopraixak onaldiaren barne tokatuko dira aurten. Eguraldi ona seguru beraz Itziarko jaietan. Ea bikain eta jator pasatzen ditugun aparteko egun horiek.

Eguraldia eta giroa aipatzen nituen. Eta zer dira bada bata eta bestea. Ba, esan dugun bezala eguraldia atmosferaren dinamika edo jarduna litzateke eta giroa berriz horrek eragiten digun sentsazioa. Ia ia gauza bera baina bi adierazpen. Bat egiten duena eta bestea nabaritzen duguna. Beti ez dira bat etortzen eguraldia eta giroa. Adibidez, euria falta denean barra-barra botatzen badu eguraldi ona litzateke baina aldi berean jendea festetan badabil giro txarra legoke horientzat. Horregatik esan ohi da zaila dela denen gustuko eguraldia egitea. Eguraldiari errespetoa eta giroari geuk hartu behar diogu tamaina.

ITZIAR: HERRIAK DU ERABAKIA

Aintzina, Urola Ibaitik Deba ibairainoko lurralde osoa hartzen omen zuen Itziar izenak. Itziartarrek sortu zuten Debako kaia, baina Debaren menpe bizi da Itziar. Kaskoa eta poligonoa, Arriola, Egia, Itxaspe, Elorrixa, Mardari, Endoia, Lastur eta Arbiskoa. Non hasi eta non amaitzen da Itziar? 1000 biztanle inguru, 2/3 baserri aldekoak. Garai bateko nekazal bailara, industri ekoizpenera bideratua. Eta udalerri izateko aldapan gora.

----------------------------------------

1994an Carta Pueblaren 700.urteurrena ospatu zuen Itziarrek. 700 urteurrenaren ospakizuna herri izaeraren aldeko aldarrikapen bihurtu zen. Frankoren denboratik datoz ordea herri mugimenduaren arrastoak Itziarren. Herrigintzaren ildotik sortutako ekinbideak, hala nola baserritar mugimenduak, talde sozialak, guraso elkartea, kooperatibak, etab. herri sentimenduaren ispilu izan dira, eta historikoki itziartarren nortasuna sendotu dute.

1990.eko udan egin zen Herria Sortzen ekimenaren aurkezpen ekitaldia. Herri sentipenari erantzuteko plataforma bezala eratu zen batzordea. Mendarok egindako bidearen ildotik Debarengandik juridikoki banatzeko espedientea jarri zen martxan. %80tik gorako onespenarekin bildu ziren eskatutako sinadurak. Debako Alkateak firma haien balioa kuestionatu eta bilketa berria egin behar izan zen notario aurrean. Berriz ere legeak eskatzen zituenak baino sinadura gehiago lortu ziren.

Ideologia eta pentsakera desberdineko herritarrak biltzen ditu bere baitan Herria Sortzenek.

Partidu politikoekin hitzarmen orokorra sor­tzeko saioa egin zen, Debako Udaletxean hitz bakarrez agertzeko. Baina interes partikularrak nagusitu ziren. Hausnarketa luzearen ondoren, Herria Sortzen ekimenak bere aldetik jotzea erabaki zuen, Itziarrek, instituzio ofizialetan, ahots propioa izan zezan. Batzordea18 urtetan hamabostero bildu izan da gutxienez, eta makina bat ekitaldi ere antolatu ditu: Santa Krutzetako afaria, bertso saioak, protesta ekintzak, prentsaurrekoak, telebistan agerraldiak, aurkezpenak Deban, publizitatea, festetako txosna, santeskea, peria etab. Egoerari irtenbide bat bilatzeko saio asko egin dira, Itziarko gaien inguruan hartzen diren erabakiak Itziarren hartu ahal izateko. Debako Udaletxea itziartarren aldarrikapenaren kontra jarri zen erabat hasieratik, arrazoi ekonomikoak eta bestelako mamuak argudiatuz.

Diputazioak ezezkoa eman zion segregazio espedienteari, herri izateko baldintzak gogortzen zituen Norma Foral berria ezarriz. Lege honen arabera, 2000 biztanletik gora behar du herriak, berezko udalerria eratzeko. Itziarren aurka apropos asmatutako legearen usaina du. Segregazioaren espediente bidea blokeatuta geratu arren, Itziarrek berezko udalerri izateko helburuari tinko eusten dio.  

Bien bitartean, erdibideko aukera hurbilagokoak landu dira. Horrela, abiatu da azken urteotan Tokiko Herri Erakundea ezartzeko prozedura, herrian ilusio berria piztuaraziz. Eredu honek hainbat eskumen ekarriko lizkioke herriari. Luzea eta gogorra gerta daiteke negoziaketa, baina epe motzean da eskuragarria eredu berria Itziarrentzat.

09-07-14

EGURALDIA ETA KLIMA

Uste dut eguraldia eta klimaz nahasmendua egoten dela jende artean. Eguraldia esan edo klima esan, gauza bera delakoan, baina ez da horrela. Egia da biak gauza bera direla, baina esanahi ezberdina dute hitz horiek. Biak, asko aipatzen diren gaiak dira, baina bakoitza bere lekuan jartzea komeni da. Bi hitz edo kontzeptu horietan biltzen dira, eguratsa edo aireari dagozkion gora behera eta inplikazio guztiak. Eguraldia eguratsaren une edo alditxo bateko egoera edo izaera dugu. Eta klima berriz laburrago edo luzeagoko eguraldi mota. Leku edo lurralde batean egin ohi duen eguraldia. Baita ere garairi dagokioneko eguraldi mota. Eguraldia oraingoa eta klima historiakoa.

Eguraldiarekin egingo duena asmatu nahian ibiltzen gara eta klima berriz jakitean datza interesa. Leku edo parajeetan alde handiko eguraldi motak izaten dira. Leku batetik bestera oso hurbilean gertatzen da alde galanteko eguraldi mota edo klima. Hau, batez besteko eta denboraldi bateko eguraldiari dagokionez sumatzen dugu. Adibidez  Lasturko batez besteko eta Endoiako batez besteko eguraldiak ez dira berdinak.

Klima mailan alde handiak daude munduan zehar. Leku batzuetatik besteetara edo lurralde batzuetatik besteetara. Baita garai batetik bestera ere. Urtean zehar ere aldaketa handiak sumatzen ditugu. Batzuk ohikoak dira, urtaroei dagozkienak. Eta beste batzuk eguraldiaren aldakortasunari dagozkionak. Baina azkeneko hau ez dagokio klimari baizik eta eguraldiari.

Mota askotako klimak direla munduan esan dugu, baina eguraldiak ere mota askotako elementuak dauzka eta modu askotara mugitzen ditu. Euri asko edo busti gehiegi. Edo busti gutxiegi eta lehortea. Martxa orekatu bat ez darabil eguraldiak. Kaosa omen da eguratsaren dinamika. Batzuetan ondo samar eta beste batzuetan oso gaizki. Gutxitan egoten gara zeharo konforme eta denon gustura behin ere ez. Kontuak kontu eta hemen bizi garenez, begiradatxo bat eman diezaiogun Itziarko klimari.

Zabalean hartuta Iberiko penintsularen ipar parteko erdiko txokoan aurkitzen gara. Kosta parteko lurraldea da Itziar. Izarraitz mendiaren magalean nolabait. Beste  mendixka eta txoko ugari ditugu esparru horretan. Itsas ertzak barrenean eta lurralde menditsua oro har.  Itsaso partean Bizkaiko golkoa dugu aurrez aurre. Honek izaera berezia ematen dio hemengo eguraldiari. Karibetik abiatzen den korronte bat hurbiltzen da honantz itsas azpitik. Horren epeltasuna dakar eta hezetasun epela mantentzen da itsas ertz hauetan. Horregatik sortzen dira hemen hainbeste zirimiri eta lurrin gisako laino itsuak. Tenperaturaren gora beherakoa ere ez da hainbesterakoa. Beraz, bataz beste, klima suabe samarra, baina umela da.

Lokalki berriz hain terreno irregularra izanik denetik daukagu hemen. Eguterak eta laiotzak. Erreka aldeak eta mendi bizkarrak. Mendebala dugu hemen joera dominantea. Alde horretatik etortzen zaizkigu erasorik txarrenak. Baina nahiz eta hezetasuna nabarmendu, estremo demasik gabeko panorama dugu gehienetan.

Oraingoz honetan utziko dut eta hurrengoan jarraituko dut gaiarekin. Segi uztaileko uda giro jator hauek aprobetxatzen. Agur bero bana irakurle guztioi. 

09-06-09

 EGURALDIAREN MARTXA

Aurretik pattal samar zebilen, baina maiatzaren azken aldera aldatu egin zen eguraldiaren martxa. Alturetako korronteen arabera, depresioek aldatu egin zuten norabidea. Ipar mendebaldetik hego ekialderanzko bidea utzi eta hego mendebaldetik ipar ekialderanzko bidea hartzen dute orain. Horrela, askoz modu hobean harrapatzen gaituzte eta inguru-mira hauetarako giro hobea suposatzen du horrek.

Tenporek ere horrelakoxe abisua utzi digute. Lehengo astean genituen eta hego ukitua eta ekaitzetarako joera sumatu diet nik. Nire ustez ez da hori iragarpenak egiteko medio egokia, baina bestela ere horixe antzematen diot eguraldiari.

Gainera batzuetan iragartzen den baino kaskarragoa egiteko jenioa edukitzen du eta beste batzuetan alderantziz. Eta azken honetarako boladan jarri dela iruditzen zait. Beraz, hil honetan behintzat ondo portatuko dela dirudi. Tarteka sortuko diren kaskarralditxoak ere txarkeria gutxikoak gertatuko dira agian. Ez da ohikoa baina San Antonio egunean ere bero galanta egingo du aurten. Asteburua beroa eta datorren astearen erdialdean eskas alditxoa eta on aldi luzea segidan San Juanak barne. Hilaren 21-an zazpiak laurden gutxiagotan sartuko gara udaran.

Negu gogorra ez, baina eskasa bai izan genuen eta udaberrian lehen partea pattala, bigarren partea kili-kolokoa eta maiatzaren azken aldera giro ona jarri zen martxan. Eta esan bezala, joera aldaketa suposatu duela iruditzen zait.

Euria komeni izaten da noizik behin edo tarte handirik gabe, baina udaran ekaitzak izaten dira eurigilerik onenak eta horiek batzuetan aztoratu eta baldar samar portatu ohi dira. Baina ez gaitezen gehiegi beldurtu eta alde onetik begiratu diezaiogun gauzari.

Hori horrela astoaren historia bururatu zait oraintxe. Leize zulora erori omen zen gure asto gizagaixoa eta nagusiak ikusi zuenean zuloaren barrenean buru makur tristeziarekin, erabaki hauxe hartu zuen. Hori ez zegok hortik ateratzerik eta errespontsua errezaturik tapatu egin beharko diat. Horrela hasi zen plasta-plasta lurra botatzen astoa lurperatzeko asmotan. Bota eta bota astoa igo egiten zen lur piloaren gainera. Gizona segi eta segi botatzen, astoari begiratu gabe, erdi negarrean. Halakoren batean hor azaltzen da gure astoa leizearen goienean belarriak tente eta aurpegi alairekin. Arrantza handi bat egin zuenean konturatu zen nagusia eta muxuka eta igurtziz hartu zuen berpiztu zitzaion asto maitea. Hara hor adierazpen ederra itxaropena sekula ez genukeela galdu behar ikusteko. Laino beltzak eta euri jasen ondoren, ateria eta eguzkia azalduko zaizkigu. Krisiaren laino beltzak ere horrelaxe ezkutatuko direlakoan nago.

Krisia gainditzeko denok egin beharko genukeela ahalegina esaten dute baina guk ez dugu ezer ere egin etorri zedin. Eta hori ez da astoa zulora erortzea bezala kasualitatez gertatzen. Norbaitzuk kulpak dituztela bistan dago. Horiek mugitu behar lukete lehenbizi. Ea guk errurik ez dugunok elkarri lagundu bederen egiten dugun. Beraz, animo eta ondo pasa. Hori opa dizuet irakurle guztioi.

09-04-05

ARBI LOREAK ETA PAZKOAZKOA

Garai batean, arbi lore garaian, konfesio jenerala egin eta komunioa hartzeko garai berezia izaten zen. Garizuma bukaturik, Pazkoetan pazkoazkoa esaten zitzaion eginkizuna bete beharra egoten zen. Sakramentu horiekin ahaztu samartuta zebiltzanak ere urtean behin bederen bekatupeko obligazio jartzen zuen elizak. Arbiak loratzearekin koinziditzen zuen hain zuzen garai horrek eta hortik zetorkion deitura hori. Gaur, gorputzari garbitu on bat  emateko garai aproposa dela diote osasun gaietan adituak direnak. Belar ur edo botika bereziekin desintoxikazio edo saneamendu sakon bat ematea komenigarria omen da. Lehen arimaz esan ohi zen hori.

Udaberriaren hasieran gure kontzientziari txukundu bat eman behar zitzaion gure arimak ere, udaran zehar, fruitu onak eman zitzan. Orain agian, ez arima eta ez gorputz. Arbi loreak eta pagotxak ahaztuak ditugu jadanik. Txukundu baten premia izango dute bai orain ere. Euri zaparrada on bat botako balu sikiera bazterrak pixka bat garbitzeko.

Eguraldiaren mapa ere hiru probintzietakoa bakarrik behar omen du. Zer egingo ote duen asmatzen ere komeriak izango ditugu, baina zer  eta nola egin behar duen asmatzen ere gaizki ibiliko da agian. Ez dakit zer demontre dabiltzan kontu txoro horrekin. Nik uste dut eguraldia baino lehenagokoa dela Euskal Herria eta horren arabera jarriko zuela eguraldiaren martxa. Orain asmatuko ote du lurralde hau non dagoen ere. Ez du ondo sumatuko eta  erabat trastornatuko dela uste dut gure eguraldia.

Gu ondo konpontzen gara dagoen bezala. Zazpi probintzietako eguraldia geurea dugu propio, bere laino eta guzti. Umel samar alde batean eta lehor samar beste aldean. Madrildarrak zirimiri esaten diote hemengo lainoei eta tiro poligonoa ipini Nafarroako desertuan. Pertsona eskasak behar dute horratio mapak horrela xixtrintzeko.

Euskal Herriaren iparraldea eta hegoaldea nahiko ezberdinak direla bistako gauza da, baina sentsu gabeko konponketa hori ez zait bat ere gustatzen. Nik behintzat betiko martxan jarraituko dut. Gainera eguraldiak euskaraz dakienez hizkuntza horixe erabiliko dut beti. Ea nork asmatzen duen ondoen iragarpenetan. Denbora luzean erabat desorekatuta ibili ondoren badirudi bere onera etortzen ari dela. Neguaren azken partean itxura politarekin ibili da. Otsailaren erditik hasita nahiko ondo portatu dela esango nuke nik. Giro freskoegiak agian. Bero ufadatxoak ez dira gaizki etortzen neguaren azken aldera kanpoa pixka bat mugitzen hasteko. Horixe falta izan dugu eta natura ez da behar adina mugitu. Baina orain tankera ona hartzen diot. Penintsulan luzaro egon den alturetako depresio horrek martxa aldaketa suposatzen duela iruditzen zait. Laster tenperaturaren gorakadak eta beroen ekaitzak lehertzen.

Euskaldun soldadu hark ez omen zekien erderaz ondo eta kapitainak uretara bidali omen zuen. Ekaitz ikaragarria tokatu hain zuzen eta  soldadua balde hutsarekin buelta. Kapitainak kargu hartu zionean honela erantzun omen zion. Mi kapitan: tximist brist-brist, trumon brun-brun, balde blist blast eta agua no traer. Eta kapitainak kalabozora zast.